تاريخ الفي ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٨٢
ذكر بعضى از وقايع سال سىام از رحلت خير البشر كه سال چهلم از هجرت آن سرور است
ابو موسى از ترس او به جانب يمن رفت . قثم بن عباس كه از جانب امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، عامل مكّه بود عبد اللّه بن الدار الحارثى را به جاى خود نصب نموده به خدمت على ، عليه السّلام ، شتافت . چون بسر به مكّه رسيد دو پسر عبيد اللّه بن عباس ، عبد الرحمن و قثم ، را بگرفت و قصد كشتن ايشان كرد . مردى از بنى كنانه گفت : اى بسر اگر در كشتن اين دو طفل مجدّى اوّل مرا بكش و بعد از آن قصد فرزندان عمّ رسول خدا كن . آن ملعون گفت : چنين كنم .
پس اوّل كنانى را بكشت و بعد از آن به قتل آن دو طفل مباشرت نمود . عبد اللّه بن عبد الدار حارثى را نيز بكشت و از آنجا به يمن رفته هرجا كه از شيعيان امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، مىيافت مىكشت . تا آنكه در اين سفر خلقى بسيار به دوستى حيدر كرّار را آن ملعون نابكار به قتل رسانيده - چنانچه سوابق ايّام به روايت ابن اعثم كوفى مذكور شد كه بسر بن ارطاة از مواليان امير المؤمنين حيدر كرّار را به قتل رسانيده .
و در اين سال ميان اسد اللّه الغالب علىّ بن ابى طالب ، عليه السّلام ، و معاوية بن ابى سفيان صلح واقع شد ؛ بدين نهج كه عراق از آن امير المؤمنين باشد و شام از آن معاويه ، و ترك جنگ كنند .
و در مقصد اقصى مذكور است كه بعد از فوت امير المؤمنين على ، عليه السّلام ، عبيد اللّه بن عباس پيش معاويه آمد و گفت : بسر بن ارطاة دو پسر مرا كشته و اينچنين ظلم بر ايشان روا داشته . اگر چنان كه ولايت ما را بودى و كس به ظلم فرزندان تو را قتل كردى ما حكم شرع بر او جارى مىكرديم . خدا مىداند كه ريختن خون بسر بن ارطاة در جنب قتل پسران من بغايت سهل است . و همهء قريش مىدانند كه اوايل ما سادات شما بوديم و اواخر هدايت كنندهء شما . اگر بسر را تو فرمودهاى كه پسران مرا بكشد او را بگذاريم و از تو طلبيم ، و اگر رضاى تو بدان نبوده ما خون فرزندان خود را از او مىخواهيم .
معاويه گفت : چون بسر دو پسر تو را به ظلم كشته ، تو نيز دو پسر او را بكش ، و اگر خواهى او را بكش . و اللّه كه من امر به كشتن فرزندان تو نكردم ، بلكه بهواسطهء كشتن ايشان او را از عمل عزل كردم . و اگر امر كرده بودم عذر او از تو مىخواستم . در اين سخن هيچ شكّى نيست كه اوايل شما سادات بوديد و اواخر شما هادى . و اگر در قبايل ما در اوايل سادات بوده باشد هادى در اواخر شما مقرّر است كه هيچ احدى را محلّ انكار و مجال معارضه با او نيست .
و از حبيب السّير معلوم مىشود كه جارية بن قدامه به بسر بن ارطاة نرسيد و ميانهء ايشان جنگ واقع نشد ؛ و العلم عند اللّه المحمود .
و در شرح نهج البلاغه مسطور است كه امير المؤمنين در حقّ بسر بن ارطاة دعاى بد كرد و گفت : اى بارخدايا دين از بستان و عقل او زايل گردان . بنابراين بسر در اواخر عمر مجنون شده آغاز هذيان گفتن كرد و شمشير طلبيد . بعضى از خدمتكارانش تيغى چوبين و مشكى