تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٨٩

حماسه‌هاى دينى

بود آيت شعر در شان من * كه مشهور دهر است ديوان من

نه در خمسه‌ام نكتهء خامى است * مرا پنجه در پنجهء جامى است

غزونامهء اسيرى بدين بيتها آغاز مىشود :

بنام خدايى كه بخشنده اوست * برآرندهء كام هر بنده اوست

خداى زمين و خداى زمان * خداوند روزى ده غيب دان

و در آخر كتاب در تاريخ ختم آن گويد :

بود ختم برخير انجام او * كه اين نامه شد ختم بر نام او

بكن سال تاريخ او را طلب * حساب از « صفات النبى العرب »

و « صفات النبى العرب » 967 است « 1 » .

حملهء حيدرى منظومهء دينى معروفيست در سرگذشت پيامبر و على و كوششهايى كه امام نخستين شيعيان در نشر اسلام و برانداختن دشمنان رسول كرد ، و سرگذشت وى بعد از مرگ پيامبر تا پايان خلافت و كشته شدن . اين مثنوى طولانى شروع مىشود بستايش خداوند و نعت پيامبر اسلام و امامان تا بدوازدهمين آنان و آنگاه داستان بدينگونه آغاز مىگردد :

چنين گفت دانندهء داستان * رسانندهء قصه از راستان

از آن پيش كاحكام ربّ جليل * رساند بشاه رُسُل جبرئيل

چنين داشت عادت شه انبيا * كه اكثر برفتى برون از سرا

بكوهى كه حرّا بُد او را لقب * شدى شهريار قريشى نسب

و پس از آن داستان بعثت و باقى رويداده‌هاى دوران حيات محمّد باضافهء بسيارى روايتها و داستانها دربارهء كرامتهاى او و شجاعتها و جنگاوريهاى على و قضيهء غدير خم ، مرگ پيامبر و جانشينى ابو بكر و عمر و عثمان و واقعه‌هاى عهد آنان براى على و خاندان محمد ، خلافت عثمان و كشته شدن او . . .

اين قسمت از حملهء حيدرى در حدود 24000 بيت و گويندهء آن ميرزا محمد باذل ملقب به « رفيع خان » است و باقى كتاب در باب خلافت على بن ابى طالب و

( 1 ) - حماسه‌سرايى در ايران ، ص 384 و مأخذى كه آنجا نشان داده‌ام .