تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٨

قاضى سعيد قمى « 1 »

اين كتاب اثولوجيا كه عالمان اسلامى گاه نام آن را از راه ترجمه « الّربوبيه » و گاه باصطلاح خود « الهيات » و بندرت بسنّت حكيمان سريانى « الميامر » « 1 » مى - نويسند ، اصلا مأخوذست از فصلهاى چهارم و پنجم و ششم از كتاب « تاسوعات » « 2 » فلوطينس « 3 » فيلسوف نو افلاطونى بزرگ ( 203 يا 205 - 270 ميلادى ) اسكندريه كه بهمت شاگردش فرفوريوس « 4 » ( 232 يا 233 - 304 ميلادى ) از مقالات استاد در شش بخش و هر بخش مركب از نه كتاب ترتيب داد و به همين سبب به « تاسوعات » ( - نه - گانه‌ها ) موسوم گرديد . اثولوجيا كه سه فصل ازين كتابست باستقلال به صورت كتابى ميان حكيمان اسكندريه و حوزه‌هاى دنباله‌رو آن ، از آن جمله حوزه‌هاى فلسفى اسلامى انتشار يافت و با اينكه مسلّما از فلوطين است از ديرباز بنام ارسطو شهرت گرفت و عالمان اسلامى هم آن را از آغاز تا بانجام هميشه از آثار ارسطو شمرده‌اند و اين يكى از چند علّت اصلى آميزش حكمت ارسطوئى با حكمت نو افلاطونى در تمدّن اسلاميست .

در چهار ميمر نخستين از ميمرهاى ده‌گانهء اثولوجيا از مبداء اول ، عقل كلّى ، نفس كلى ، نفس ناطقه ، نفسهاى بهيمى و ناميه و طبيعى ، شرف عالم عقلى و لزوم خلع بدن و تسكين حواس و وساوس نفسانى براى عروج بعوالم عقلانى سخن مىرود در ميمر پنجم از خالق و كيفيت ابداع ، در ميمر ششم از كواكب ، در ميمرهاى هفتم تا نهم از نفوس شريفه و نفس ناطقه و بقاى آن بعد از مرگ جسم و در ميمر دهم از علت اولى و آنچه ازو پديد آمده « 5 » .

( 1 ) - ميامر جمع كلمهء سريانى ميمر بمعنى مبحث و گفتار است . اثولوجيا جمعا ده ميمر دارد . ( تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ، از نگارندهء اين كتاب ، موارد مختلف خاصه ص 357 - 358 ) . ( 2 ) - Les Enneades . ( 3 ) - Plotinos . ( 4 ) - Prophyrios de Batanea شاگرد فلوطين و لونگين - Longin از حكيمان بزرگ نو افلاطونى مؤلف كتاب ايساغوجى Isagoge است . ( 5 ) - دربارهء اثولوجيا بنگريد بتاريخ علوم عقلى ، دكتر صفا ، موارد مختلف خاصه ص 357 - 358 .