تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٩
وضع عمومى علوم
فصل چهارم وضع علوم از سدهء دهم تا ميانهء سدهء دوازدهم هجرى
فصل چهارم وضع علوم از سدهء دهم تا ميانهء سدهء دوازدهم هجرى
وضع عمومى علوم
وضع عمومى علوم
دوره‌يى كه دربارهء آن مطالعه مىكنيم عهد انحطاط دانشهاى عقلى در ايران و انتقال آنها بكشورهاى مجاور . و دوران ترقى و توسعهء نهايى دانشهاى مذهبى دوازده اماميان در قلمرو دولت صفوى است .
هنگامى كه شاه اسمعيل اول در رسمى كردن عقيدهء مذهبى خود كوشش مىكرد ، جمعى از دانشمندان ايرانى ، كه ميراث‌دار دانشهاى عقلى باز مانده از دوران تيمورى و بايندرى بودند ، و حاضر به ترك اعتقاد مذهبى خود نمىشدند ، بقتل رسيدند ، و دستهء كوچكى بدگرگونگى اعتقاد مذهبى تن درداده در ايران باقى ماندند و گروه بزرگى از آنان از بيم جان از ايران گريختند ؛ چنان كه دانشمندان خراسان بفرارود و بسرزمين هند پناه بردند و عالمان آذربايجان به خاك عثمانى و بسى از دانايان فارس و كرمان و خوزستان بعربستان . به همين سبب است كه در سدهء دهم هجرى شاهد وجود بسيارى از فرهيختگان ايرانى در كشورهاى چندگانهء ياد شده‌ايم كه همگى با زن و فرزند جلاى وطن كرده و در آن سرزمينها مانده‌اند و اين مسلما يكى از بزرگترين اثرهاى نامطلوبى بود كه رفتار شاه اسمعيل و سرخ‌كلاهان در محيط علمى