تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٦
اثرهاى صوفيان
دهدار شيرازى ( م 1016 ه ) « 1 » . وى از دانشمندان و عارفان و متكلمان سدهء دهم و آغاز سدهء يازدهم هجريست . اين دفتر را دربارهء ده مسئله از مسئله‌هاى عرفانى نگاشته و در آن داستانى از تكفير ابو سعيد ابى الخير ميهنى عارف بزرگوار آغاز سدهء پنجم هجرى آورده است .
« درّ يتيم » رسالهء فارسى ديگريست از خواجهء دهدار كه بسال 1319 خورشيدى در شيراز چاپ شده . در اين رساله با همهء تظاهر بعرفان‌پيشگى طبقاتى از انديشه - مندان مانند حروفيان و سوفسطائيان و نقطويان را همراه ملحدان و كفّار هند در شمار پست‌ترين آفريدگان خداوند در مىآورد .
« رسالهء توحيد » اثر ديگريست به فارسى از همين مؤلف در يك مقدمه و سه فصل و يك خاتمه .
« وحدة الوجود » از خواجهء دهدار است بتازى دربارهء اينكه هستى منحصر است بذات واجب و همه موجودات پرتوى از آنند ؛ و بحث دربارهء اصالت وجود و اصالت عقل و علّيت هستى براى تشخّص و تفرّد و عينيّت علم واجب الوجود .
« ترجمهء رسالهء اقرب الطرق الى الله » به فارسى از خواجهء دهدار . متن عربى اين رساله از آثار نجم الدين كبرى ( م 617 ه ) است « 2 » در سيروسلوك مشتمل بر ده قاعده :
توبه ، زهد ، توكل ، قناعت ، عزلت ، ملازمت ذكر ، توجه به خدا ، صبر ، مراقبت ، رضا . طامة الكبرى در اين رساله از ميان سه راه به خداوند ( يعنى : 1 - راه اهل معاملت و سنت 2 - راه اهل رياضت و مجاهدت 3 - راه اهل سلوك و محبت و جذبه ) راه
( 1 ) - دربارهء او و آثارش بنگريد به : تاريخ نظم و نثر در ايران ، سعيد نفيسى ، ص 397 . Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum , II , p . 816 . فهرست كتابخانهء دانشگاه تهران ، ج 3 ص 2257 - 2261 و ص 517 . ( 2 ) - دربارهء اين كتاب و ديگر آثار نجم الدين كبرى بنگريد به همين كتاب ج 2 چاپ پنجم ص 1013 - 1014 .