تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٤
اثرهاى صوفيان
1137 ه ) .
شرح سيد عابد ده يعقوبى كابلى نقشبندى حنفى « 1 » .
كتابهاى ديگر عرفانى از اين عهد داريم كه بصرافت طبع و ذوق مؤلفان ، خارج از دايرهء شرح و تفسير نوشته شده است مانند :
« رياحين البساتين » به فارسى تأليف وحيد الدين ابو الحسن محمد مريد شيخ زين الدين الاسفر غانى بسال 971 در بخارا . اين كتاب در سيزده فصل نوشته شده و مراد از نگارش آن بيان بنيادهاى تصوف و « سلوك » است و در آن بسى حكايات از زندگانى پيغامبر اسلام و ياران او و پيشوايان تصوف آمده است تا سرمشق سالكان طريقت باشد . وحيد الدين در تأليف اين كتاب مأخذهايى را نشان داده است كه مؤيد مراجعهء او بمآخذ معتبر پيش مانند كشف المحجوب جلابى هجويرى ، كيمياى سعادت غزالى ، تذكرة الاولياء عطار ، نفحات الانس جامى و شواهد النبوهء جامى است . مطلبهاى اصلى كتاب عبارتست از بحث دربارهء : فنا ، ذكر و فكر ، تقرب ، ترك ، ادب ، تواضع ، حسن خلق ، حلم ، كمال نفس ، سخا ، كرامت ، مسائلى كه فارق ميان معتزله با ساير اهل سنت است « 2 » .
« رسالة فى التوحيد » به فارسى ، تأليف شيخ نظام الدين عبد الشكور تهانيسرى « 3 » در « تحقيق سخن بعضى صوفيه كه در توحيد هفت مرتبه نهادهاند از علم اليقين و عين اليقين و حق اليقين و حقيقة الحق و حق الحقيقه . . . » . بلوشه حدس زده است كه اين شيخ نظام الدين همان جلال الدين محمود تهانيسرى باشد كه نامش در سفينة الاوليا آمده و پدرش اهل بلخ و موسوم بوده است به قاضى محمد ؛ در هفت سالگى همه علوم اسلامى
( 1 ) - ايضاح المكنون فى الذيل على كشف الظنون ، تركيه ، ج 2 ، 1947 ، ستون 427 . ( 2 ) - دربارهء اين كتاب بنگريد به : E . Blochet , Catalogue des manuscrits persans de la Biblio - theque Nationale , tome 1 , p . 112 - 113 . ( 3 ) - خوانده شود : تانيسر .