تاريخ بيدارى ايرانيان ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٠٤

فصل در حالات محمد على ميرزا ششمين پادشاه سلسلهء قاجاريه در ايران كه بمفاد كل سادس مقتول او مخلوع از سلطنت خلع و در خارجه بكيفر اعمال خود گرفتار گرديد

خواهيم بود عما قريب اين دو دولت ما را ذليل و منكوب بلكه معدوم خواهند كرد . ما اگر لذت آزادى را چشيده بوديم اندك تسامح را در اينمقصود مقدس روا نمىداشتيم .

فيلسوف گفت از آزادى حرفى نزنيد ملت جاهل بايد عبد باشد بر فرض مملكت ما قانونى و يا مشروطه و يا بالاتر جمهورى گرديد آيا باز همين مستبدين و همين ظلمه نميباشند آنوقت به لباس قانون‌طلبى درميآيند و پدر ما را ميسوزانند همين عين الدوله بقوه پول يازيد و عمرو كه امروز جان مردمرا ميگيرند فردا كه مملكت قانونى شد باز رئيس و سركار خواهند بود همين شخص كه امروز در جلو عين الدوله نشسته است و به قوت قلم خون مردم را مىخورد فردا به همين قلم رئيس يك كابينه و يا بالفرض لقب را تغيير و شغل را هم تغيير خواهد داد .

و كذا فلان الدوله امروز در جلو وزير دفتر مينشيند فردا وزير ماليه شده و يا در روى صندلى برابر وزير ماليه مىنشيند . منتها امروز فلان عزب دفتر سالى بيست تومان يا دويست تومان بعنوان دزدى ميبرد . فردا كه مملكت قانونى شد ماهى چهار صد تومان بعنوان رياست اطاق حساب خواهد برد . امروز وزير امور خارجه سالى به ده هزار تومان قناعت دارد ولى فردا پسرش روى كار و سالى صد هزار تومان خواهد برد . لا محاله اسم قانونى هم بالاى اطاق ميگذارد .

من شبهه را قوى ميگيرم ميگويم امروز ما صاحب مجلس و يا پارلمان بشويم جز آنكه همين آقازاده‌ها كه امروز پدر مردم را درميآورند فردا وكيل پارلمان و در ادارت تصرف در كار ميكنند تا كسى بخواهد حرف بزند ميگويند اين پسر آقاى . . . . فلان است اين پسر وزير . . . است .

و اللّه باز پول شيرينست پول صاحب قوتى بزرگ است ، پول دهان همه كسرا مانند ترشى كند مىكند . مگر مثل معروف را نشنيده‌ايد كه ميگويند دهان هركس را ترشى كند مىكند و دهن رؤساء را شيرينى .

پول منصب مىدهد ، پول رياست مىآورد ، پول گناهانرا مىبخشاند ، پول ، پول ، پول ، همه كار مىكند .

پس كارى بكنيد ملت عالم شود ، كارى بكنيد ملت معنى شرافت را بداند ، آنوقت اگر يك محاسبى را كه ماهى ده تومان حق او است اگر ديدند صاحب پارك و كالسكه شد فورا ميدانند اين پارك

غلام بهيچوجه از آنها شكايت ندارد ايران و ايرانيان را به آنها گذاشتم و گذشتم چون عرايضم را نمىفهمند و خيالاتم را درك نميكنند آنچه ميخواهند بگويند .

اعقاب و اخلاف ماها در زمان آينده خواهند فهميد كه ايشان مسلمان بوده‌اند يا من كه در ترقى ابناى وطن مثل شهداء فى سبيل اللّه مادام العمر جهاد ميكردم كه اقتدار و عظمت اسلام و اسلاميان را بدين وسايط نگذارم پامال شود . حال از آستان اقدست مسئلت مينمايم بعرايض بيغرضانه اين پيرغلام عطف نظر بنمايند نزديك است روح خود را تقديم درگاه احديت نموده به فرمان ( يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ ) سرافراز آمده از اين عالم فانى بدون تاسف و ندامت اعمال ناشايسته درگذرد ( 1306 ) نام نيك مرحوم مستشار الدوله بواسطهء اين مكتوب تا ابد باقيست .