تاريخ عالم آراى عباسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٣٦

ذكر قضايائى كه بعد از تسخير قلعهء اندخود در سفر خير اثر بلخ ظهور يافت

در اين اثنا آوازهء توجه موكب همايون شاهى بمعركه رسيده بكتش خان و نجف قلى خان شاملو با جمعى از دليران لشكر فيروزى اثر باستظهار لشكر قول از آب عبور نمودند و در آنطرف آب معركه رزم و پيكار گرم گرديده تا غروب آفتاب بازار گير و دار گرم بود .

بعد از غروب بنيروى اقبال بيزوال شاهى نسيم ظفر و فيروزى بر شقهء اعلام ظفر فرجام امراء و ملازمان موكب اقبال وزيده شكست بر لشكر مخالف افتاد تا هوا تيره و تار نشده بود غازيان مخالفان را تعاقب نموده سرو زنده ميآوردند در وقتى كه مشاغل خورشيد مماثل در اردوى همايون افروخته گشت خبر شكست مخالفان رسيد و حضرت اعلى كس بقدغن نزد امراء فرستادند كه چون شب بميان آمد احدى از غازيان در آنطرف آب توقف ننموده باز گرديد و بعد از لحظهء كه خاطر از كيد و مكر مخالفان جمع گرديد موكب همايون شاهى بجانب اردوى معلى در حركت آمده در دولتخانه همايون نزول فرمودند و تا چهار دانگ از شب گذشته متوجه ديدن سرها و اخترمها بودند .

عبدالرحمن بى نامى از امراء معتبر اوزبكيه دستگير شده بود چون به نظر اشرف درآمده نام و نسب خود بيان كرد و همچنانچه عادت رضيه و خصايل مرضيهء اشرف اعلى است كه با گرفتاران بتخصيص جمعى كه غايبانه طريقه آشنائى داشته باشند بطريق ميهمان عمل مينمايند با او عمل نموده همان لحظه بنداز دست او گشودند و رخوت خون آلود كه در برداشت بيرون كرده رخوت پوشيدنى عنايت فرمودند و ساير گرفتاران در همانشب بياساء رسيدند و از لشكر قزلباش سواى شريفخان بيك برادر محراب خان قاجار كسى كه نام و نشانى داشته باشد ضايع نشد و جمعى چنين تقرير كردند كه اگر موكب همايون بعد از محاربهء مذكور مراجعت نموده صبحى كوچ به طرف بلخ واقع ميشد باقيخان و اوزبكيه را ديگر جرأت توقف و قدرت محاربه نبود .

اما چون رأى صايب حضرت اعلى عزم مراجعت جزم كرده بودند و بيمارى در ميان لشكر اشتداد يافته بود باحتمال ظفر بسخن بيهوده گويان طريق سلامت را از دست نداده فسخ آن نفرمودند و در عالم سپاهيگرى و رعايت حزم باينقدر فتح و ظفر از جاى نرفته ترك قرارداد خاطر اشرف نكردند و الحق در آنوقت هيچ فتحى شايسته‌تر از آن نبود قريب به نصف شب بود كه امراى نامدار معركه برگشته در خدمت اشرف زبان بتهنيت فتح و فيروزى گشادند و بنوازشات خسروانه سرافراز گشته باردوى خود بازگشتند و بنوعى كه مأمور بودند در كمال حزم و احتياط به خدمت جنداولى قيام مينمودند و اگر احيانا احدى از پيادگان و ضعفاى لشكر در عقب مانده بود همراه ميآوردند و هر كس از بيماران فوت ميشد در همانجا بنوعى كه مدفن معلوم نباشد بتدفين او ميپرداختند و بامراء جنداول اكتفا نفرموده يوزباشيان و قورچيان عظام به طرف دست راست اردو و جمعى به طرف دست چپ تعيين شده بود كه نيم فرسخ بلكه كمتر ميرفته باشند كه اگر اوزبكيه اراده نمايند كه على الغفله دستبردى كنند ايشان آگاه باشند .

مجملا آنچه لازمهء حزم و احتياط بود مرعى داشتند و چون در اندخود نزول اجلال واقعشد ضبط و نسقى كه در باب نهب و غارت و اسير نمودن بود بر طرف شد و مردم غارتگر به اطراف و جوانب خصوصا شبرغان رفته آنچه مييافتند مىآوردند اردوى معلى يكروز در پاى قلعه توقف نموده اكابر و اعيان و قاضى و مفتى و عظماء سكنه قصبه اند خود را نام نويس كرده مقرر شد كه بجانب عراق كوچ دهند هر خانوارى را بيكى از اهل اردو سپردند كه باشتران خود حمل خراسان و عراق نمايند بيك