تاريخ الوزراء ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٣
نخست كتابهاى عربى
ترجمهء تازى نفثة المصدور انوشروان كاشانى است .
( وزارت اقبال 329 - مخطوطات مصوره تاريخ ش 1091 )
23 - ادب الوزراء از احمد بن جعفر بن شاذان كه در روزگار الناصر الدين الله ( 75 - 622 ) پيش از 621 ساخته و در آن ما از فرهنگ گذشتهء ايران به خوبى آگاه مىشويم .
ابن طاووس در الاقبال العالى در اعمال ذو القعدة ( چاپ سنگى 1320 تهران ص 309 ) از باب شهور العرب آن و به همين نام ياد كرده و او شايد همان احمد بن جعفر واسطى باشد كه ابن ابى الحديد مداينى درگذشته 655 او را ديده و گفته كه وى شيعى بوده است ( اعلام الشيعة 407 ) در فهرست فيلمها ( 3 : 67 ش 1 / 1516 ) از نسخهء شماره 776 خاورى ليدن نوشتهء 708 در 127 برگ ياد كرده‌ام . من آن را خوانده و بسيار ارزنده ديده‌ام
( بروكلمن 1 : 463 ، فهرست و ورهوئو 1 - ذريعه 1 : 388 )
24 - اخبار الوزراء از ياقوت حموى ( 575 - 626 )
( فرهنگ جغرافيائى كراچكوسكى ترجمهء عربى 332 - تركستان بار تولد 101 )
25 - كتاب الوزراء از خليل بن محسن كه تاج الدين ابن الساعاتى على بن انجب خازن بغدادى ( 593 - 674 ) بر آن دنباله و ذيلى نوشته است ( ديباچهء الاشارة 10 - ديباچهء تحفة الوزراء 14 - تجارب السلف 10 )
ابن الساعاتى در آغاز مىنويسد كه عباسيان نخستين‌بار وزيرى برگزيدند و به كار گمارند و امويان را وزير نبوده است و در كارها از برگزيدگان عرب مىپرسيده‌اند . آنان كارهاى باج‌وخراج و گرفتن و بخش كردن آن را با آگاهى فرمان‌روايان شهرها به دست دبيران آنجاىها مىسپرده‌اند . دفترهاى ديوانى سوريا به يونانى و مصر به قبطى و عراق به فارسى بوده و كاركنان ديوانها همگان يا مسيحى بودند يا زردشتى و مجوس . در روزگار عبد الملك بود كه دفترهاى سوريا را به دست سليمان سعد به عربى برگراندند .
( بروكلمن ذيل 1 : 509 - رزنتال 236 و 337 - جهشيارى 38 تا 40 - ادب - الكتاب صولى 192 - احكام سلطانيه ماوردى چاپ انگردر « بن » در 1853 ص 349 )
26 - الوزراء از جمال الدين احمد بن محمد بن مهنا عبيدلى زندهء 681
( اعلام الشيعة 7 : 13 - ذريعه 2 : 382 و 8 : 273 و 25 : 67 )
27 - اخبار الوزراء از على بن حسين عن عبد الله خازن كه ابن طاووس در فرج - المهموم ( ص 187 ) از آن آورده است ( فهرست آل ياسين 55 )
28 - كتاب الوزراء از فنا خسرو پسر رستم پسر هرمز كه ابن طاووس در مهج الدعوات فى المختار من ادعية العسكرى ( چاپ 1323 ايران ص 276 ) از بخش سرگذشت عبد الله بن يحيى بن خاقان آن ياد كرده است ( ذريعه 25 : 67 )
29 - اخبار الوزراء از عبد الرحمان بن عبد الله بن مبارك كه ابن طاووس در فرج المهموم