تاريخ الوزراء ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢١

نخست كتابهاى عربى

ماوردى در آن در چندين جا از « منثور الحكم » مىآورد و از : قديم الحكم ، امثال الحكم ، كتب الفرس ، حكم فرس ، امثال سائرة ، حكمة آل داود ، الصحف الاولى ، و كتب سالفه ، اسفار بنى اسرائيل ، كليلة و دمنه و از حواريون و حكماء و شعراء و بلغاء و از حكم : فرس ، و روم و هند و عرب و از لقمان و سليمان و مسيح و نبى ( محمد ص ) و ( على ع ) و جعفر بن محمد و از بزرجمهر و سابور بن اردشير و انوشروان و كسرى ابرويز و از ابو بكر و عمر و عمر بن عبد العزيز و زياد و مأمون و ابراهيم بن المهدى و منتصر و از قيس بن حطيم و مصر بن ربعى و عمرو بن مرة و عقبة بن عامر و ابو الدرداء و ابن عباس و احنف بن قيس و حسن بصرى و شعبى و وهب بن منبه و از حسن بن سهل و فهلمان و عبد الحميد و ابن المقفع سخنانى ميآورد .

او از دوگونه وزارت گفتگو ميدارد : تفويض ، تنفيذ ، و دو كار آنان : يكى عقد كه آن هم دوتا است : تنفيذ و اقدام دومى حل كه آن هم دو است : دفاع و حذر .

او قوانين وزارة التنفيذ را چهار چيز ميداند :

1 - السفارة بين الملك و اهل مملكته و الاجناد .

2 - السفارة بين الملك و رعيته .

3 - السفارة فى استيفاء حقوق السلطنة .

4 - السفارة فى اختيار العمال و مشارفة الاعمال .

دربارهء كار « دفاع » وزير هم چهارگونه ميگويد :

دفاع عن الملك من الاولياء .

دفاع عن المملكة من الاعداء .

دفاع عن نفسه من الاكفاء .

دفاع عن الرعية من خوف احتلال .

نيز مىگويد كه وزير را دو كار است : تقليد و عزل . تقليد هم براى تقرير است و براى تدبير . تدبير هم دوتا است تدبير : اجناد و اموال . عزل نيز با بىسبب است يا با سبب .

باز ميگويد كه راى و مشورت كارها را پيش مىبرد و وزير چشم و گوش پادشاه است .

او در آن از چهار دسته مردم كشور ياد مىكند : سوارگان ( فروسية ) ، دين‌داران ( ديانة ) ، كشاورزان ( زراعة ) ، پيشه‌وران ( مهن ) همانكه در ايران پيشها بوده است . راوى و صفار در ديباچهء تحفة الوزراء ثعالبى ( ص 13 و 15 ) تا اندازه‌اى آن را شناسانده‌اند .

( بروكلمن 1 : 386 و ذيل 1 : 668 - فهرست معهد المخطوطات 1 : 554 - فهرست طوپقيو سراى 6935 شمارهء 1345 امانت خزينه نوشتهء 810 - فهرست كرافت 475 - فهرست دوم قاهره 3 : 294 - برلين

( RS IV 710 - Oot 3433 )