بررسى تاريخى ، سياسى و اجتماعى اسناد بندر عباس ( فارسي ) — الصفحة ١٣١
1 - 1 - 2 - وضعيت مالى و معيشتى كارگزاران
فصل دوّم بررسى اسناد از منظر مديريت
فصل دوّم بررسى اسناد از منظر مديريت
مقدمه
مقدمه
مديريت كلان هر كشور داراى چند ركن اساسى است كه از جملهء آنها مىتوان به نيروى انسانى ، مقررات و قواعد مربوط به سلسله مراتب ادارى و نظارت اشاره كرد . نيروى انسانى بايد كاردان و از لحاظ روابط عمومى و انسانى قوى و منزه و فارغ از ناهنجاريهاى اخلاقى و مالى و اجتماعى باشد . توجه به سلسله مراتب ادارى تقريبا بدون واسطه با نيروى انسانى و تعاملات اشخاص در محيط ادارى مرتبط مىشود . نظارت كلى هم به ويژه آنچه مربوط به اجراى مقررات و نيز انضباط ادارى و روابط عمومى است ، جنبهء بنيادى دارد و در مناطقى كه از مركز تصميم‌سازيها و تصميم‌گيرىهاى عمده فاصله دارند ، داراى اهميت بيشترى است .
اسناد بندر عباسى به همه ريزه‌كاريهاى اين اصول كلى اشاره نمىكنند و اين امر نيز قابل توجيه است ، از آن جهت كه محيط ادارى و سياسى بندر عباس هرچند محيط پرواقعه و مشحون از حوادث گوناگون و تعارضات و تعاملات انسانى فراوان است . اما نمىتوان بسان آئينه‌اى تمام‌نما از همهء موضوعات و نيز همهء كشور باشد و بنابراين تنها برخى از وقايع و نتايج آنها را در يك محيط معين بيان مىكند كه شرح برخى از آنها به قرار زير است .
1 - 2 - كارگزاران
1 - 2 - كارگزاران
هرچند كه قواعد و مقررات در ادارهء با ضابطه دستگاه عظيم حاكميت و حكومت از اهميت فراوان برخوردارند اما بحث مربوط به كارگزاران و كاركنان را مقدم مىداريم و به يادآورى برخى از جزئيات مىپردازيم كه اسناد بدانها اشارات صريح دارند . اين تقدم از آن جهت است كه اشخاص و رفتارهاى فردى و ارتباطات اجتماعى آنها ، به ويژه در دوره‌اى كه تقريبا همهء امور براساس سليقهء حاكمان اداره مىشده است ، بيشترين تأثير را در جريان كارها داشته‌اند و در واقع كارگزاران بيش‌وكم خود هم به وضع ضابطه و هم به اجراى آن مىپرداخته‌اند علاوه بر اين كاركنان بندر عباسى و به طور كلى سواحل خليج فارس از مركز دوره بوده‌اند و در نتيجه نوعى خودمختارى بر ادارهء امور منطقه‌شان حاكم بوده است ، نكته‌هايى كه ذكر مىشوند مبنا و علت بسيارى از امور به هنجار و نابهنجارند و توجه به آنها در همهء ادوار شايسته است .
1 - 1 - 2 - وضعيت مالى و معيشتى كارگزاران
1 - 1 - 2 - وضعيت مالى و معيشتى كارگزاران
كمى پرداخت‌ها و نيز تأخيرهاى طولانى در پرداخت مواجب ، در كنار وجود برخى ديگر از عوامل انحراف از قبيل دريافت رشوه و يا ارتباط با بيگانه براى تأمين برخى نيازها ، نكته‌هائى هستند كه اسناد در زمينه وضعيت مالى كارگزاران بدانها اشاره مىكنند .
در ميان مشكلات متعدد مديريتى كه نظام دورهء قاجار با آن روبرو بوده است ، مسئلهء عدم توجه به ايالات و ولايات ، غير از مركز ، در اسناد بندر عباسى با وضوح بيشترى نمايان است . در مواردى هم كه نيم نگاهى به ايالات شده اين توجه معطوف به ايالات يا ولاياتى بوده است كه شخصى با نفوذ و يا وابسته به دربار در آن مراكز حضور داشته است .
البته در مراكز اين ايالات و ولايات نيز تنها اطرافيان اشخاص صاحب نفوذ از امكانات دولتى برخوردار بوده‌اند ؛ نتيجه اين امر در عقب افتادن حقوق كاركنان و كمى امكانات ادارى ظهور و بروز مىيافته و عملا ، حتى مأموران به نسبت سالم را به طرف رشوه‌خوارى و زورگوئى سوق مىداده است ؛ به ويژه آنكه همين مأموران موظف بوده‌اند دلالى پيشكش گرفتن براى مسئولان را هم عهده‌دار باشند . روشن است كه اين شيوه آنها را ، مانند رؤسايشان ، به در پيش گرفتن راه و رسم حق حساب گرفتن و دريافت انعام و نظاير اينها وسوسه يا تشويق مىكرده است . در اسناد بندر عباسى علاوه بر اين مسائل ، نكته‌هاى ديگرى هم مطرح مىشوند كه خطرناك‌ترند يا خلاف شئونات دولت ايران در برابر بيگانگان هستند . برخى از اين مسائل در نامه‌ها و گزارشهاى زير خود را مىنمايانند :
« شما را به خدا قسمى بفرماييد اقلا مواجب زودتر برسد . . . و اللّه به جدّ مطهرم چهارصد تومان قرض دارم » ( 69 ) . اين بيان كه لحنى خودمانى دارد و معلوم است كه روابط نويسنده با مسئولان وزارت امور خارجه از حد معمول بيشتر است ، نشان از گرفتاريهائى دارد كه تقريبا علاج ناشدنىاند . آيا مىتوان از اين مأمور توقع داشت دنبال مداخل نباشد ، در حالى كه مىنويسد : « كاروبار خيلى از بابت عدم مداخل مغشوش است » ( 69 ) مدتى بعد در سندى ديگر همين كارگزار