ايران در زمان ساسانيان ( فارسي ) — الصفحة ٥٣٢

فصل هشتم خسرو انوشروان

وهرام پنجم بود ، بازگردانيد .

چنان كه در بالا ذكر شد . در مجالسى ، كه در كاخ سلطنتى تشكيل مىيافت ، پرده‌اى پادشاه را از حضار جدا ميكرد . بين مسند شاهى و پردهء مذكور ده ذراع بود و بين پرده و مقام اعضاء طبقه اول نيز ده ذراع فاصله بود ، بطوريكه پادشاه از رديف اول حاضران بيست ذراع دور بود .

جاحظ « 1 » و مسعودى « 2 » در باب توصيف اين مجالس و حتى گاهى عباراتشان هم يكى است : محافظت پرده همواره به عهده پسر يكى از اسواران « 3 » بود ، كه بلقب خرم‌باش ناميده مىشد . وقتى كه پادشاه نديمان و درباريان را بحضور مىپذيرفت ، خرم‌باش شخصى را فرمان ميداد ، كه بر بالاى كاخ رود و بصداى بلند بطوريكه جميع حضار بشنوند ، بانگ زند « اى زبان مواظب سر خود باش ، زيرا امروز در حضور شاهنشاه قرار گرفته‌اى ! . آنگاه هيچ كس جرأت نمىكرد ، كه سكوت را در هم شكند . يا كوچكترين حركتى بكند ، تا پرده بكنار مىرفت و خرم‌باش بيكى فرمان ميداد ، كه فلان سرود را بخواند و به ديگرى ، كه بفلان آهنگ موسيقى را بنوازد « 4 » .

جاحظ « 5 » رسم ديگرى را ، كه در روز بار معمول بود ، بپادشاهى موسوم به اردوان احمر « 6 » نسبت ميدهد . اگر كسى از حضار استدعايى از شخص پادشاه داشت ، بايد آن را بر رقعه مينوشت و قبل از نقل « 7 » بشاه تقديم مينمود ، تا شاه پيش از اينكه

( 1 ) - ص 29 - 28 . ( 2 ) - مروج ، ج 2 ، ص 158 و بعد . ( 3 ) - مقايسه شود با بالاتر ، ص 392 و 417 . ( 4 ) - در فصل بعد درباره موسيقى سخن خواهيم راند . ( 5 ) - ص 30 - 29 . ( 6 ) - يكى از پادشاهان اشكانى بنام اردوان ( ؟ ) ( 7 ) - قرائت تنقل بر شغل ترجيح دارد .