در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — الصفحة ٩٩
ارتش و هنر جنگ
محل ساخت و نيز تاريخ ريخته‌گرى فهرست‌بندى شده بود ؛ تفنگهاى فتيله‌اى به درجات مختلف تقسيم‌بندى شده بودند كه در ريتمهاى معينى نزد اكبر آورده مىشدند . البته در اين ميان به‌ويژه سلاحهاى خوش ساخت تزيين شده با طلاكارى و ميناكارى مطرح بودند . دو نسل بعد از آن « كليم » شاعر دربار شاه جهان دربارهء تفنگ فتيله‌اى فرمانروا چنين نوشته است :
تفنگ فرمانروا كه خصم را آتش مىزند * زندگى دشمن را نيز تباه مىكند :
از دست غرندهء فرمانروا ابر تيره‌اى * با رعد و برق ! ( 4 )
مينياتورها نشان مىدهند كه فرمانرواى در حال تيراندازى ، چگونه تفنگ فتيله‌اى بسيار بلند خود را يا روى شانهء مردى زانو زده گذاشته يا بر روى نوعى چنگك فلزى تكيه داده است . او حتى وقتى كه از روى فيلى تيراندازى مىكند ، تفنگ بر شانهء فيلبان نشسته در جلو او تكيه داده شده است ، كارى كه وظيفهء فيلبان را در هدايت حيوان مطمئنا دشوارتر مىكند . ( 5 )
از آنجا كه تفنگهاى فتيله‌اى تقريبا سريع داغ مىشوند ، نياز به تعداد زيادى تفنگچى است تا عملكرد يك سرى حملهء مؤثر تضمين شود . اكبر بايد 12000 تفنگچى در اختيارش بوده باشد .
ارتش به پياده‌نظام ، سواره‌نظام و توپخانه تقسيم مىشد كه مهم‌ترين آنها سواره‌نظام بود و نگرانى بزرگ سربازان اين بود كه در جنگ اسب خود را از دست بدهند ، چون مجبور بودند خسارت آن را تقبل كنند .
همان‌طور كه نقاشيهاى مينياتور نشان مىدهند ، در ميدان جنگ كلاهخود ، شب كلاه ، شكل چسبانى با حفاظى براى پشت گردن بر سر گذاشته مىشده است كه براى فرمانروا از طلا ، يا مطلا بوده است . ساعدبند و ساق‌بندهاى فلزى محافظ دست و پا ( 6 ) نيز براى اشخاص بلند مرتبه بسيار گران‌بها بوده‌اند . زره‌هاى محافظ ساعد تا حد مفصل آرنج بودند - دست‌كم براى فرمانروا و بزرگان كشور - و از داخل آستر مخمل داشتند .
مينياتورهاى پادشاه نامه « 1 » ، نشان مىدهند كه محافظ زانوان ، گاه در شكل چهرهء انسانها ساخته شده است .
سپرها كمى محدب و غالبا با ميناكاريهاى زيادى تزيين شده بودند . گاه شعارهايى مذهبى ، مثل تكرار مكرر « يا فتاح » ، « يا على » ! روى لبهء داخل آنها بود . بقيهء تجهيزات ، مثل شمشيرها نيز گاه و بىگاه داراى كتيبه‌هاى مذهبى بودند .
جوشن فرمانروا و اميران بلند مرتبه تا روى زانو مىرسيد ، به وسيلهء بندهايى طلايى رنگ بسته مىشد .
در زير آن احتمالا يك پيراهن طلسم پوشيده مىشده است كه با ياد خداوند ، آيه‌هاى مبارك قرآن و از اين قبيل دعاهاى مضمون‌دار ، نگاشته شده است . از آنجا كه اميران بلند مرتبه به وسيلهء پرچمهايى با
( 1 ) . Padshahnama .