در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٥

بناها و باغها

فتح پورسيكرى همواره به وسيلهء متخصصان تاريخ هنر توصيف شده است - بيشتر از همه بناهاى سنگ ماسهء قرمز رنگ كه غالبا خصوصيات عجيبى را نشان مىدهند كه از آيين و رسوم هندى ( به ويژه از گوجرات ) سرچشمه گرفته است . ديوان خاص كه طبقهء بالايش فقط روى يك ستون عظيم قرار دارد آشناست و جايى كه خانمها و اصيل‌زادگان سكونت داشته‌اند و همچنين محلى كه بركه آب و زمين چوگان قرار داشتند ، مشخص است . وقتى از حياط وسيع مىگذريم نخست به آرامگاه كوچك و خوش قوارهء سليم چيشتى ، به سفيدى مرواريد مىرسيم كه فرمانروا و پسرش جهانگير سليم را مديون دعاى خير اوست ، جواهر كوچك سفيدى با جلىها « 1 » ، طارمى پنجره‌هاى شبكه شبكه و سقفى كه زيركانه زده شده است . فكر همه چيز شده بود ، از آرامگاه مقدس گرفته تا محل روسپيان كه شيطان پورا « 2 » ، شهر شيطان نام داشت ؛ ولى بيننده‌اى كه ساعتها تأسيسات را زير پا مىگذارد نياز به نيروى تخيل دارد تا براى خود مجسم كند كه چگونه فضاها مفروش بوده‌اند و چگونه نقاشان و هنرمندان مختلف در آنجا كار كرده‌اند و نخستين آثار هنرمندانهء نقاشى هندو - مسلمان را پديد آورده‌اند ، و براى ديدن اكبر در حين بحث و گفت‌وگوهايش با نمايندگان تمام مذاهب بيهوده تلاش مىشود . . .

سپس در دورهء حكومت شاه جهان معمارى گياهى ( اصطلاحى كه اباكوخ به كار مىبرد ) پديد مىآيد .

ستونهاى طارمى و سقفهاى قوس‌دار مدرن مىشوند .

شعر حماسى ابو طالب كليم براى قصرى كه شاه جهان دستور ساخت آن را در دهلى داد ، بايد در واقع در مورد خيلى از قصرهاى عظيم دورهء مغول صدق كند :

چه‌قدر زيبايىاى قصر ، عينا مثل آتش ! * جلايت اينك درخشش سال نو را به دنياى ما هديه مىكند !

سقفت : آيينه‌اى براى گونه‌هاى آسمان ، * و ستاره‌ها فقط از تو نور مىگيرند .

هرقدر بلند بنايت ، همان‌قدر عظيم است اريكه‌ات * خاك پايت فقط : تيسفون با عظمت

سايه‌ات : رحمت الهى براى زمين * دروازه‌ات گدايان را امير مىكند

نگاهى كه متوجهء تاق وروديت مىشود * ديگر تاق آسمان را تحسين‌كنان نمىنگرد !

( 1 ) . jalis . ( 2 ) . shaytanpura .