در قلمروى خانان مغول ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٥
نقاشى
طبقهء پايين اجتماع مشغول مىكردند . ( 23 ) چاپ جديدى از متن اطلس تصويرى تاريخ تمدن مغول كه مدتها يك اثر ناياب از هرمان گوتس « 1 » است به دليل اين طرحها و مينياتورهاى ديگر ، بسيار مورد تقاضاست .
با اين ترتيب كه فرمانروايان مغول ، آغاز شده با بابر ، مجموعه‌داران مشتاق كتاب بودند ، به زودى پس از سال 1600 ، فرم جديدى از كتاب ، يعنى آلبوم ، به وجود آمد . جهانگير و جانشينانش دستور دادند تصاوير چهره‌ها ، حيوانات ، يا صحنه‌هاى تمثيلى را - همراه با صفحات خوش‌نويسى شدهء ارزشمند - طورى صفحه‌بندى كنند كه هر صفحه از تصوير ، صفحه‌اى نوشته در سمت پشت داشته باشد . سپس هنگام صحافى همواره دو صفحهء نوشته يا دو صفحهء تصوير مقابل هم قرار مىگرفتند ؛ ضمنا هر دو صفحه تزيينات مشابهى در حاشيه داشتند . به هر حال در دوره‌هاى نخستين - بدين‌سان در زمان حكومت شاه طهماسب - آلبومهاى شخص وجود داشت ، ولى ارزشمندترين آنها به دورهء جهانگير و پسرش مربوط مىشوند ؛ پسر جهانگير دستور داد آلبوم به ارث مانده از پدرش را توسعه دهند و ابو طالب كليم شاعر دربارش اين اثر را در دو شعر ستود :
اين يك كپى رنگى از بيشهء گلسرخ بهشت است * و اين يك آلبوم نيست - خير « قلم » غوص كرده صدفى
پر از مرواريدهاى گرانبها بيرون آورده است : هر * خط آن چنان زيبا مثل خطه‌اى
از كشمير است ؛ ديدنش بيننده را مفتون مىكند ، انگار * كه هر حرف گردى از الفبا ، جامى پر از شراب است ؛
حوريان بهشت را مىتوان در آن يافت و حلقهء بلند زلف * هر يك از آن زيبارويان در تصاوير و حلقهء بلند حروف « لام »
هماهنگ با هم مرتبط مىشوند ؛ و قامتهاى زيبا * مايلند در باغ صفحهء آلبوم با ملاحت گردش كنند . . . ( 24 )
او براى نقاشان و خوش‌نويسان كه كارشان در دربار ارج نهاده مىشده است ، تخيل و تحسينش را اين‌چنين نشان مىدهد .
مينياتورهاى منفردى كه در آلبومها كنار هم قرار داده شده‌اند ، توجه را جلب مىكنند به اينكه خيلى از آنها با متنهاى كاملا ريزى احاطه گرديده‌اند ، كه با مشاهدهء از نزديك اصلا با محتواى تصوير ارتباطى
( 1 ) . HermannGoetz .