خراسان و سيستان ( سفرنامه كلنل ييت به ايران و افغانستان ) ( فارسى ) — الصفحة ٣١٩

بخش نوزدهم شهر مشهد و مرقد مطهر امام رضا

خادم‌باشى يا سركردهء خدمتكاران حرم ، يك دربان‌باشى سرپرست نگهبانان دروازه‌ها و يك فراش‌باشى مسئول مستخدمان و همچنين تعداد زيادى خادم ، دربان و فراش و نگهبان خدمت مىكنند كه كل تعداد آنها در هر گروه كشيك به 170 تن مىرسد . علاوه بر اين افراد ، تعدادى آشپز و خدمتكار دائمى نيز كه شمار آنها به 30 نفر بالغ مىشود به خدمت اشتغال دارند .

بيشتر كسانى كه در حرم كاره‌اى هستند براى خود عنوان و لقبى دارند . براى مثال به فراش‌باشى حاجب التوليه نيز گفته مىشود و سركشيك‌ها عناوينى از قبيل عماد التوليه ، نظام التوليه و اعتضاد التوليه را به خود اختصاص مىدهند . منشى را اعتماد التوليه نيز مىگويند و تحويلدار يا خزانه‌دار آستانه ، نصر التوليه نام دارد . همچنين القاب ديگرى نيز هست كه ذكر آنها مطلب را به درازا خواهد كشانيد .

كاركنان ديگر نيز هريك بنامى خوانده مىشوند مثلا مسئول تعميرات و يا سرپرست مسجد گوهرشاد را رئيس دفتر مىگويند . كسى را كه ادارهء امور آشپزخانه و زوار را بر عهده دارد ناظر خطاب شده و مسئوول كتابخانه هم مدرس ناميده مىشود .

صنيع الدوله فهرستى از كتابهاى موجود در كتابخانهء آستانه را به شرح زير ذكر مىكند :

نوع تعداد به جلد

1 - قرآن‌ها و اسناد معتبر ديگر به خط امامان 44

2 - جزءهايى از قرآن به خط كوفى 39

3 - قرآن‌ها 830

4 - قرآن‌هاى خطى 426

5 - قرآن‌هاى چاپى 116

6 - جزءهايى از قرآن 85

7 - تفسير خاصه 91

8 - تفسير عامه 115

9 - كتابهاى دعا و زيارتنامه‌ها 168

10 - اخبار خاصه 287

11 - اخبار عامه 17

12 - فقه خاصه 297

13 - فقه عامه 26

14 - اصول فقه 74