تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٦٧

هلاكو

به قفقاز اين سرزمين ، كه تا آن هنگام ميان ارغون و باتو تقسيم نشده بود ، آشكارا ضميمهء قلمرو ايلخان شد . ولى اين واقعيت به تنهائى نمىتوانست موجب جنگهاى دامنه‌دار ميان ايلخانان و خان‌دشت قپچاق گردد ، چه منكو قاآن نيز با انضمام قفقاز به قلمرو هلاكو موافق بوده است . آنچه بيشتر خشم بركه را برانگيخته بود ، بدرفتارى هلاكو با لشكريان وى بود ، كه به دستور قاآن براى حمله به مناطق غربى و از جمله تصرف بغداد ، تحت فرماندهى ايلخان درآمده بودند « 1 » . بدرفتارى ايلخان با سپاهيان بركه به جائى رسيد ، كه رابطهء ميان اين دو فرمانروا را بسيار بحرانى ساخت . از طرف ديگر چون خان دشت قپچاق خود نيز مسلمان بود ، اعزام نيرو جهت گوشمالى خليفه برايش ناگوار بود « 2 » . تا بالاخره سپاهيان بركه آنچنان احساس ناامنى كردند ، كه ناگزير به مصر گريزان شدند « 3 » ، و از اين گذشته چند تن از سرداران نامى هلاكو ، از جمله سالار جلال الدين فرزند دوات‌دار كوچك نيز به مصر گريختند ، و اين امر نيز موجب تضعيف نيروهاى ايلخان شد « 4 » .

از سال 659 ميان سپاهيان ايلخان و خان دشت قپچاق جنگهاى خونين درگرفت ، و سالهاى متمادى حتى در زمستانهاى سخت نيز ادامه داشت ، به‌طوريكه هيچ‌يك از آن دو نتوانستند پايان آن را به چشم ببينند « 5 » . هميشه خان‌هاى دشت قپچاق بودند ، كه

( 1 ) - ميرخواند ج 5 : 80 ص ب . ( 2 ) - قلقشندى ج 4 : 309 ( 3 ) - Tiesenhausen I 78 ; 141 , 176 ؛ مفضل ج 1 : 444 - 442 ؛ Tiesenhausen I 418 مقريزى / كاترمر ج 1 : 1 ، 184 . ( 4 ) - ابن فوطى 352 ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 402 ص ب ؛ عمرى / قسطنطنيه ، فصل 2 ؛ Ohsson III , 375 f . - دواتدار پيش از اين مرتكب خطاهاى گوناگون از جمله تعدى براى دريافت ماليات شده بود : ابن فوطى 351 . ( 5 ) - مفضل ج 1 : 436 ، 446 - 444 ، 487 ص ب ؛ مقريزى / كاترمر ج 1 : 1 ، 180 ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : 400 - 392 ؛ وصاف / هامر ج 1 : 99 - 96 ؛ رشيد الدين ج 2 : 139 ؛ Tiesenhausen I 71 ; Zyriak 504 - 506 ; Malachias 32 f . ; Vartan 310 ; Kcartclis chovreba I 394 - 399 ؛ ميرخواند ج 5 : 80 ، 85 ؛ مستوفى ج 1 : 580 ؛ خواندمير ج 3 : 35 ؛ Canard 214 ; Vernadskij 79 ؛ Abd ul - Kerem A . Ali - Zade : Bor'ba Zolotoj ordy i gosudarstva il'chanov za Azarbaydzan ( نبرد خان‌دشت قپچاق با ايلخان بر سر آذربايجان ) در « Izvestja -