تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٤٥

كيوك و منكو

گرديد ، و توانست بىمانع به حل‌وفصل امور محوله بپردازد « 1 » .

در نتيجهء دخالتهاى بىمورد و مغرضانهء فاطمه و هرج‌ومرج ناشى از آن ، كه رفته رفته رو به تزايد بود ، اوتكين برادر چنگيز خان كوشيد زمام امور قلمرو مغول را به دست خود گيرد ، اما چون توفيقى نيافت ، منصرف شد « 2 » . در اين هنگام كيوك پسر توراكينا از اقامتگاه خود به دربار مادر آمد ، و بالاخره در بهار 643 ه . ق . قوريلتاى تشكيل شد . شاهزادگان بسيار ، از جمله باتو و جغتاى ، كوتان برادر كيوك و سرقويتى بيكى همسر تولى و مادر منكوقاآن و برادرانش ، اشراف و بزرگان و نيز شاهان دست‌نشانده چون سلطان آسياى صغير ، داود چهارم و پنجم شاهان گرجستان ، فرستادهء خليفه و ژان - پلانوكارپينى ، كه براى اشاعهء دين مسيح به آن صفحات رفته بودند « 3 » ، در اين مجلس حاضر بودند . چون سيرامون نوادهء اوكتاى ، كه قاآن پيش از مرگش او را نامزد جانشينى خود كرده بود ، هنوز خردسال بود ، در انتخاب كيوك يا كوتان « 4 » مردد بودند . اما سرانجام كيوك را به خانى برگزيدند ، و وى با تشريفاتى خاص بر تخت جلوس كرد « 5 » .

مغولان پس از آن بر طبق معمول به جشن و سرور پرداختند ، و كيوك قسمتى از موجودى خزانه را ميان حاضران تقسيم كرد « 6 » . وى نخست به برقرارى نظم در ناحيهء جغتاى همت گماشت ، و نيز مامورانى را كه به دست توراكينا معزول شده بودند ، چون چينقاى و يلواج ، دوباره سر كار آورد . چون توراكينا نيز چند ماه بعد مرد « 7 » ، توانستند بالاخره

( 1 ) - جوينى ج 2 : 245 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 56 - در مدتى كه ارغون در مراسم انتخاب كيوك شركت داشت ، بغاى و محمد جوينى قائم مقام او بودند ، جوينى ج 2 : 245 . ( 2 ) - رشيد الدين ج 2 : 236 ؛ جوينى ج 1 : 199 . ( 3 ) - جوينى ج 1 : 205 - 203 . ( 4 ) - جوزجانى ص 399 كوتان را برادر بزرگتر مىداند ، اما منابع بعدى كيوك را . ( 5 ) - Hyazinth 298 ; Mailla IX 242 ؛ جوزجانى 399 ؛ Bar Hebraeus 481 ؛ ابو الفرج 481 . ( 6 ) - Bar Hebraeus 480 . ( 7 ) - جوينى ج 1 : 211 ؛ رشيد الدين ج 2 : 237 ص ب ؛ Pelliot , papes c 57 ؛ سال 647 مذكور در : ابو الفرج 451 دير است ( گزارش Bar Hebraeus 481 صحيح است ) طبق گزارش مستوفى ج 1 : 578 تاريخ وفات 4 ربيع الاول 643 است . روز و ماه ممكن است صحيح باشد ، اما سال مذكور خيلى زود است .