تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٤٣

كيوك و منكو

است « 1 » ، ولى در استوارى اراده و ادارهء امور دولت هرگز به پدرش چنگيز خان نمىرسيد ، همسر وى توراكينا خاتون « 2 » با موافقت گروهى از شاهزادگان « 3 » تا تشكيل قوريلتاى بزرگ براى تعيين فرمانرواى جديد ، ادارهء امور قلمرو مغولان را به دست گرفت . يلوتسعو - تسعاى « 4 » وزير كاردان چنگيز خان و اوكتاى قاآن با اين كار موافق نبودند اگرچه مغولان اصولا با فرمانروائى زنان مخالف نبودند ، اما معارضانى در برابر توراكينا صف‌آرائى كردند . موكا خاتون همسر ديگر اوكتاى درصدد جمع‌آورى طرفداران برآمد ، و چينقاى وزير متنفذ اوكتاى نيز با او همداستان شد . توراكينا در اين هنگام از محمود يلواج والى ختاى ، كه كاردان و مقتدر بود ، كمك خواست ، اما به زودى رابطهء ايندو تيره شد . چون امير چينقاى خبر يافت ، كه توراكينا قصد جانش را كرده است ، نزد كوتان يكى از پسران اوكتاى گريخت ، و كوتان او را از مرگ رهانيد « 5 » .

توراكينا رفته‌رفته تحت تسلط زنى فاطمه نام درآمد ، كه پيش از آن در مشهد كنيزكى بود . اين زن با يلواج كينه‌ورزى مىكرد ، و در نتيجه وى گريخت « 6 » . در اين موقع عبد الرحمن نامى را والى ختاى كردند ، اما او نتوانست در آنجا نفوذى بهم رساند ،

( 1 ) - مجموعهء لطيفه‌هاى بسيار از حيات وى كه اغلب دربارهء همين موضوع است : جوينى ج 1 : 191 - 158 ؛ رشيد الدين ج 2 : 85 - 60 ؛ ميرخواند ج 5 : 51 - 46 . دربارهء نام او ر ك : Palliot , PaPes c 55 , 55 حاشيهء 1 . ( 2 ) - دربارهء نام او ر ك : Pelliot , papes c 193 حاشيهء 1 . ( 3 ) - جوينى ج 1 : 196 ؛ ; Bar Hebraeus 480 ; Hyazinth 290 ابو الفرج 448 ؛ مستوفى ج 1 : 578 . ( 4 ) - Hyazinth 286 f . . ( 5 ) - جوينى ج 1 : 197 ص ب - دربارهء كلمهء « يلواج » ( سفير ) ر ك : Aleksandr Nikolaevic Samojlovic Neskol ko paprovok K jarlyku timur Kutluga ( in Izvestija Russko Akademii Nauk , 6 Reihe , Bd XII [ 1918 ] S . 1109 - 1124 ) S . 1114 به نظر , Barthold , vorl . 143 f . اين همان « سفير » ( يلواج ) محمود است كه نسبش خوارزمى بود ، و چنگيز خان او را نزد محمد خوارزمشاه فرستاد . ( 6 ) - رشيد الدين ج 2 ؛ 232 ص ب ؛ جوينى ج 1 : 200 ص ب .