تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٢

زبان و خصوصيات قومى

دليل كه آنان نيز هم‌نژادشان هستند ، زيانى وارد نياوردند « 1 » . اين وضع در جنگ‌هاى دشت قپچاق « 2 » و نيز زدوخورد مغولان با تركان قفقاز « 3 » و در نبردهاى اطراف بغداد در سال 658 ه . ق . مشهود است .

ايلخانان گذشته از زبان مغولى يعنى زبان مادريشان - كه دستور چنگيز خان مبنى بر انتخاب زن اصلى از ميان زنان مغول نيز به دوام آن كمك مىكرد « 4 » - زبان‌هاى تركى و فارسى را نيز مىفهميدند « 5 » . حتى در مواردى كه مستقيما به اين موضوع اشاره نشده است ، بايد در تسلط ايلخانان بر زبان‌هاى تركى و فارسى ترديدى نداشت . با اين‌همه مىدانيم ، كه ابو سعيد مثلا با اتابك لرستان به زبان تركى صحبت مىكرد « 6 » و غازان گذشته از زبان مغولى از زبان‌هاى عربى ، هندى ، كشميرى ، تبتى ، ختاى و « فرنكى » مطلع بود « 7 » . مأموران غيرايرانى دولت ناگزير بودند ، كه بر زبان فارسى و يا عربى « متناسب حوزهء مأموريتشان » تسلط داشته باشند « 8 » .

اطلاع از زبان‌هاى غربى به ندرت ديده مىشد . مثلا ابن صوما كه در سال 686 ه . ق . به مغرب‌زمين اعزام شد ، تنها كسى ( منظور تنها مسيحى است ) بوده است ، كه تا حدى زبان لاتين را مىدانسته است « 9 » .

گسترش دين اسلام وجود مغولان را در كنار تركان رفته‌رفته از ميان برد ، و موجب شد ، كه آداب مغولان يكسره در رسوم ترك‌ها حل شود . ماركوپولو در سال 1274 م . وجود چنين تمايلى را مشاهده كرده است « 10 » . مدتى پس از آن ، يعنى در هنگام زوال سلطنت ايلخانان ، اين تحول تقريبا كامل شده بود « 11 » . در ماوراء النهر نيز تحولى

( 1 ) - ابن اثير ج 12 : 240 . ( 2 ) - ابن اثير ج 12 : 252 ؛ رشيد الدين / برزين d 139 . ( 3 ) - ابن اثير ج 12 : 245 . ( 4 ) - جوينى ج 3 : 42 . ( 5 ) - كاشانى 12 ر . ( 6 ) - ابن بطوطه ج 2 : 33 . ( 7 ) - رشيد الدين / وين 279 چ . ( 8 ) - ر ك : ميرخواند ج 5 : 57 ؛ Kartlis chovreba I 372 ( 9 ) - Tasita 48 ( 10 ) - Polo / Lemke 181 ( 11 ) - Jordanus 9 ; Gregoras I 40 ؛ قلقشندى ج 4 : 426 ؛ رشيد الدين / كاترمر ج 1 : CVII f . - ر ك : ابن اثير ج 12 : 236 .