تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٦

املاك سلطنتى و اقطاعات

وقف كه ايلخان آنها را ضبط كرده بود ، املاك سلطنتى را تشكيل مىداد « 1 » . درآمد املاك وقف مثلا براى پرداخت مواجب پزشكان مسيحى و يهودى ، صاحب‌منصبان عالىرتبه و منجمان ، يعنى آن‌چه كه در اصل براى آن پيش‌بينى شده بود ، به كار مىرفت .

احمد براى نخستين بار اين كار را ممنوع كرد « 2 » . شايد منظور وصاف نيز از « اوقاف خاص » همين نوع زمين‌ها بوده است « 3 » .

املاك سلطنتى به روايت كاشانى يك سوم از قلمرو ايلخان را تشكيل مىداد « 4 » ، و درآمد هنگفتى داشت . امتيازات انحصارى دولت ، از جمله صيد مرواريد در خليج فارس ، نيز بر آن افزوده مىشد « 5 » . با اطمينان نمىتوان گفت ، كه فرمانروايان تا چه اندازه درآمد حرفه‌هاى ديگر از جمله استخراج معادن را قبضه كرده بودند . اما ترديد نيست ، كه به‌هرحال بخشى از اين درآمد به خزانهء دولت مىرسيد .

املاك سلطنتى را به زبان مغولى « اينجو » « 6 » مىخواندند ، و گاه‌گاه كلمهء خاصه بر آن افزوده مىگرديد « 7 » .

براى ادارهء املاك سلطنتى در فارس ( بعد از سال 683 ه . ق . ) ، در خراسان و در بين النهرين كه تعداد آن‌ها شايان توجه بود ، مأموران مخصوص گمارده مىشدند « 8 » .

درآمد اين املاك در صندوق مخصوصى كه « تمغا » نام داشت ، جمع‌آورى مىشد « 9 » .

چون ماليات شهرنشين‌ها نيز « تمغا » نام دارد ، به اين سبب گمان مىرود ، كه ميان اين دو نوع درآمد رابطه‌اى موجود بوده است ، بىآن كه بتوان كيفيت اين رابطه را دقيقا تعيين كرد . گاه‌گاه اتفاق مىافتاد ، كه درآمد برخى از حوزه‌هاى مالياتى نيز به اين

( 1 ) - J . P . Carpini / Wyngaert 69 ( 2 ) - وصاف / هامر ج 1 : 225 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 99 . ( 3 ) - وصاف / بمبئى 631 . ( 4 ) - كاشانى 83 چ تا 86 ر . ( 5 ) - وصاف / بمبئى 336 . ( 6 ) - دربارهء اين كلمه ر ك : حمد اللّه ج 1 : 84 ؛ Barthold , Ani . 149 f . در اين مورد اغلب كلمات « مملكت » و « ملك » نيز به كار مىرود . ( 7 ) - مثلا وصاف / هامر ج 1 : 110 . ( 8 ) - ر ك : رشيد الدين / وين 214 چ ؛ وصاف / هامر ج 1 : 110 ؛ ميرخواند ج 5 : 116 ص ب . ( 9 ) - حمد اللّه ج 1 : 31 ، 113 .