تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٨

دوران قاآن‌ها

اجراء نمىشد « 1 » . منكو خاخام‌هاى يهود را از معافيت مستثنى كرد ، و از سال 694 ه . ق .

به بعد روحانيان مسيحى نيز گاه‌گاه مجبور به پرداخت ماليات بودند . اما غازان معافيت قضات و دانشمندان مسلمان را رسما تأييد كرد « 2 » . در فارس دستورى كه ظاهرا از زمان عمر و على ( ع ) خلفاى راشدين اجرا مىشد ، و طبق آن متناسب با خوبى و يا بدى وضع محصول ساليانه ، ميزان ماليات را تا يك دهم بهاى محصول تنزل مىدادند ، هم‌چنان معتبر ماند « 3 » .

در آغاز فرمانروائى منكو به سبب افزايش مخارج دولت لازم بود ، كه به وضع دريافت ماليات صورتى تازه بخشند ، و به اين سبب سرشمارى تازه‌اى از مردم به عمل آمد « 4 » ، و وضع مستغلات كشاورزى از نو تخمين زده شد « 5 » . براى اين منظور در ايالات خراسان و مازندران ، عراق و يزد هيئت‌هائى تشكيل شد ، كه در سراسر ايالت مسافرت مىكرد « 6 » . هيئت تخمين مأمور قفقاز ، گرجستان ، آذربايجان و ارّان نخست به حضور باتو ، كه مستقيما مسئوليت امور اين نواحى را به عهده داشت ، رفت . اين هيئت در عراق عجم ( آيا با هيئت ديگر ؟ ) به كار تخمين مشغول بوده است « 7 » . ارغون و يلواج در اجراء اين دستور سهم بسزائى داشته‌اند . شاهزادگان و امراء از امتيازاتى كه تا آن هنگام داشتند ، محروم شدند « 8 » .

ميزان دريافت ماليات نيز تغيير يافت . تنها مالياتى كه شامل عشاير مىشد ، ماليات دام ( قبچور ) « 9 » بود . گذشته از آن دستور داده شده بود ، كه مقدار ماليات پيش‌بينى شده مرتبا و ساليانه دريافت گردد . اما ضمنا در هنگام دريافت ماليات از زياده‌روى و تجاوز و شدت عمل خوددارى شود تا رعايا زياد تحت‌فشار قرار نگيرند « 10 » .

( 1 ) - Zyriak 447 - 449 ( 2 ) - رشيد الدين / وين 291 چ . ( 3 ) - حمد اللّه ج 1 : 113 . ( 4 ) - جوينى ج 2 : 256 ، ج 3 : 30 . ( 5 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 309 ص ب . ( 6 ) - جوينى ج 2 : 256 ، 258 . ( 7 ) - جوينى ج 2 : 258 . ( 8 ) - ميرخواند ج 5 : 56 . ( 9 ) - جوينى ج 2 : 253 ص ب ؛ رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 341 . ( 10 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 314 - 312 .