تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٤

وضع پول

ايلخانان پس از غازان ارزش درهم نقره در برابر دينار نوسان داشته ، و ده تا بيست درهم نقره هم‌ارزش با يك دينار بوده است . اين رقم در سال 735 ه . ق . بالغ بر چهارده بوده است « 1 » .

منابع سريانى هم‌چنان به واحد « زوز » ، كه يك ششم دينار بوده است ، محاسبه مىكردند « 2 » .

در قلمرو قاآن بالش ، كه بالش سرخ نيز ناميده مىشده است « 3 » ، به‌عنوان واحد پول نقش مهمى داشته است . اما در فرمانروائى ايلخانان ديگر به ندرت صحبت از آن پيش مىآيد . در دوران چنگيز خان اين بالش هم‌ارزش با 75 دينار طلا بود « 4 » . اين واحد در چين ادامه يافته است ، اما براى آن به اين ترتيب ارزش قائل مىشده‌اند :

بالش سرخ مساوى با 200 بالش اسكناس ، بالش نقره مساوى با 20 بالش اسكناس و هر بالش مساوى با 20 دينار بوده است « 5 » .

در ايران ارزنده‌ترين واحد پول تومان بود ، كه در اصل مىبايست ارزش 10000 دينار داشته باشد ، اما آن نيز دستخوش نوسان‌هاى شديد بود . درآمد ماليات و ارقام بزرگ با اين واحد سنجيده مىشد .

از شمش نقره ( يستق ) ، كه ويلهلم فن‌روبروك از آن صحبت مىكند « 6 » ، در منابع ايرانى ذكرى نرفته است ، اما اين شمش بىترديد در دشت قپچاق متداول بوده است .

نوسان ارزش پول ، نوسان قيمت‌ها را به دنبال داشته است ، و به اين سبب به آسانى نمىتوان با مقياس‌هاى امروزى ارزش واقعى پول آن زمان را تشخيص داد « 7 » . منابع

( 1 ) - حمد اللّه ج 2 : 32 ، حاشيهء 1 . ( 2 ) - ر ك : Bar Hebraeus , Kirchg . III 203 ; Tasita 38 ( 3 ) - رشيد الدين / وين 282 چ . ( 4 ) - به روايت ميرخواند / لانگله 218 ، حاشيهء 1 ، 75 دينار طلا 500 مثقال بوده است . ( 5 ) - خواندمير / دفرمى a 251 : حاشيهء 1 ؛ وصاف / هامر ج 1 : 44 ؛ Jacquet 61 ( 6 ) - W . v . Rubruck / Wyngaert 253 ( 7 ) - ر ك : ولدى 4 .