تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٣٠١

وضع پول

دقيقى در دست نيست ، و لذا نمىتوان با اطمينان كامل به توصيف دقيق وضع مالى دولت در پايان سلطنت ايلخانان پرداخت . به اين سبب اين فصل را ناگزير ناقص مىگذاريم .

وضع پول

وضع پول

متداول‌ترين واحد مسكوكات در زمان ايلخانان دينار بود . ارزش اين واحد مانند تمام واحدهاى پولى ديگر در قرون وسطى در مشرق زمين دستخوش نوسان شديد بود .

اين نوسان نه‌تنها در وزن مسكوكات ، بلكه در كيفيت تركيب آن‌ها نيز مشهود بود .

وزن متداول دينارهاى طلا « 1 » رويهم‌رفته 25 ر 4 تا 7 گرم بود « 2 » . درهم نقره از وزن اصلىاش 46 ر 2 تا 59 ر 2 گرم بود ، در زمان ارغون به 41 ر 2 و بالاخره در سال 733 ه . ق . به 4 ر 1 گرم رسيد و نيم درهمى كه مىبايست 23 ر 1 تا 30 ر 1 گرم وزن داشته باشد ، بيش از 18 ر 1 گرم وزن نداشت . اما كاهش عيار سكه‌ها براى تجار بيشتر زيان - آور بود ، به‌طورى كه اين زيان گاه‌گاه تا بيست درصد مىرسيد « 3 » . كاهش وزن و عيار سكه‌ها و تمهيدات نارواى مالى ، وضع پولى دولت را در ظرف چند سال آن‌چنان متزلزل كرد ، كه گيخاتو تحت نفوذ وزيرش صدر الدين قرار گرفت ، و فرمان داد ، تا اسكناس را رايج كنند « 4 » . در نحوهء چاپ اسكناس تقريبا از سرمشق چينى آن تقليد شد « 5 » .

كاغذ اسكناس مستطيل بود ، كه به خط چينى عبارتى روى آن چاپ شده بود ، و نيز تشهد را به خط عربى بر آن افزوده بودند « 6 » . ارزش اين اسكناس‌ها متناسب با آن‌چه كه در روى آن چاپ شده بود ، از 5 ر 0 تا 10 دينار مىرسيد . نام چينى حفظ شد و به اين ترتيب اسكناس را چاو مىناميدند « 7 » . پس از رواج اسكناس در ذيقعدهء 693 مردم موظف

( 1 ) - ر ك : فهرست منابع 290 ، ص 89 ، 95 ؛ ولدى 2 ص ب . ( 2 ) - ولدى 6 ص ب ؛ Blochet , Intr . 133 Anm . 1 ( 3 ) - رشيد الدين / وين 309 چ . ( 4 ) - ( فهرست منابع 235 ) Jahn ( 5 ) - ر ك : Jahn 324 f ( 6 ) - وصاف / بمبئى 272 . ( 7 ) - ر ك : Jordanus 46 ؛ عمرى / كاترمر 223 ؛ ابن فوطى 477 .