تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٧

مأموران دربار و اشراف اردوى فرمانروا

بايد گفت ، كه وظائف اصلى اين همراهان فرمانروا در ايران رفته‌رفته تغيير يافت ، و آنان سرانجام « اشراف دربارى » شدند ، و به افرادى كه مورد اعتماد خاص فرمانروا بودند ، لقب ايناق داده مىشد « 1 » .

ترخان‌ها نيز ، كه از پرداخت ماليات معاف بودند ، گروهى از اشراف را تشكيل مىدادند « 2 » . آن‌ها اجازه داشتند غنائم جنگى را براى خويش نگاهدارند و همه‌وقت بىخبر داخل خيمهء فرمانروا شوند ، و نه بار جنايتى را كه مستوجب مرگ بود ، مرتكب شوند ، بىآنكه مجازات گردند . اين ترخان‌ها حق داشتند با دختران خانوادهء خاندان سلطنت ازدواج كنند ، و در جشن‌ها در كنار شاهزادگان و زنان خاندان خان بر كرسىهاى مخصوص جاى مىگرفتند « 3 » . سلسلهء مراتب - حتى براى صاحب منصبان دربار - دقيقا معين شده بود « 4 » .

ترخان‌ها از آن‌جا وارد طبقهء اشراف شدند « 5 » ، كه سه تن از آنان توطئه‌اى را كه بر ضد چنگيز خان طرح شده بود ، به موقع كشف كردند ، و خان مغول اين حقوق خاص را به آن سه تن اعطاء كرد . اين مقام بعدها نيز به برخى از ملازمان ، به سبب خدمات ارزنده‌اى كه انجام مىدادند ، اعطاء مىشد « 6 » . هم‌چنين روحانيان برخى از اديان ، به استثناى خاخام‌هاى يهود ، از زمان منكو در زمرهء طبقات اشراف درآمدند و موقعيتى مشابه يافتند .

فرمانروا قوانين و فرمان‌هاى خود را خطاب به اين اطرافيان ، كه عبارت از صاحب‌منصبان دربار و اشراف ، سرداران تا اميران صده ، مأموران ديوانى و منشيان باشند ، صادر مىكرد . در پايان اين طبقات تودهء رعايا ذكر مىشد ، كه ناگزير بودند

( 1 ) - Vladimircov , Obsc . 93 f . ( 2 ) - ابو الفرج 395 . ( 3 ) - جوينى ج 1 : 27 ؛ رشيد الدين / برزين c 55 ؛ Bar Hebraeus 409 f . ؛ ميرخواند ج 5 : 13 . ( 4 ) - ر ك : رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 285 ص ب . ( 5 ) - جوينى ج 1 : 28 . ( 6 ) - منكو به مناسبت توطئهء شاهزادگان و فرونشاندن آن : ميرخواند ج 5 : 56 .