تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٦

مأموران دربار و اشراف اردوى فرمانروا

كه پسران هر امير هزار با 10 تن و پسران هرامير صد با سه تن از دوستانش به كشيك گمارده مىشدند . اين سپاهيان موظف بودند ، كه هركس را شب در نزديكى خيمهء خان بزرگ ببينند ، دستگير كنند . سپاه مخصوص نيز تعدادش به 6000 تن بالغ مىگرديد « 1 » .

بر خلاف روشنى وضع در دوران چنگيز خان ، چگونگى مناصب در زمان فرمانروايان بعد و به‌خصوص ايلخانان تقريبا مبهم است . با اين‌همه مىدانيم ، كه مناصب زيرين وجود داشته است ، و اين مناصب اغلب با آن‌چه چنگيز خان به وجود آورد ، مطابقت دارد : خزانه‌دار سلطنتى « 2 » ، قاضى سلطنتى ، شمشيردار ، ميرشكار سلطنتى ، رئيس سفره‌خانه و آبدارباشى « 3 » ، باورچى و بكاول ، خپچچى ( لباس‌دار و كفش‌دار سلطنتى ) ، سكورچى « 4 » ( چتردار ) اوچى ( پاس‌داران خيمهء خان ) ، مراقب آغل « 5 » و بالاخره قورچى ( پاسداران شخصى خان ) كه به تير و كمان مسلح بودند « 6 » .

علاوه بر مأموران دربار معمولا گروه كثيرى از اشراف محلى در التزام ركاب فرمانروا - و در آغاز جهان‌گشائى مغولان حتى در التزام متنفذين - بودند . بالاترين دستهء اشراف را شاهزادگان خاندان سلطنت و رؤساى قبايل و اعقاب آن‌ها ( كه لقب بك و در ايران لقب امير داشتند ) « 7 » تشكيل مىدادند ، و پس از آنان نويان‌ها « 8 » ، يعنى اشراف سپاهى قرار مىگرفتند . در دوران فرمانروائى چنگيز خان جوان‌ترين پسر او ، تولى « 9 » ، كه ضمنا مددكارش در امور سپاهى نيز بود ، لقب « نويان بزرگ » « 10 » را داشت .

( 1 ) - Uan - ts au Pi - si / Palladius IV 125 , 130 , 231 ; Barthold , Turk . 384 ( 2 ) - جوينى ج 1 : 176 ؛ Bar Hebraeus 414 ( 3 ) - ر ك : وصاف / هامر ج 1 : 226 ؛ Hammer II 158 ; Ohsson IV 433 - 440 . ( 4 ) - Kartlis chovreba I 379 ( 5 ) - ر ك : ميرخواند ج 5 : 106 . ( 6 ) - ر ك : جوينى ج 1 : 182 ؛ ميرخواند ج 5 : 102 ؛ Barthold , Turk . 384 f . ; Orbelian / Brosset 259 f . ( 7 ) - رشيد الدين / برزين c 60 ، 62 . - ر ك : Vladimircov , Obsc . Stroj 49 - 51 ( 8 ) - رشيد الدين / برزين c 166 . ( 9 ) - جوينى ج 1 : 29 . ( 10 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 273 ، حاشيهء Bretschneider ; f Med . Res . II 16 ; - « نويان بزرگ » به زبان مغولى « يكه‌نويان » و به زبان تركى « الغ‌نويان » گفته مىشد : جوينى ج 1 : 146 ؛ رشيد الدين / برزين c 77 : 111 ؛ Bar Hebraeus 459