تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٠
انتخاب فرمانروا
در قوريلتاى پيوسته شاهزاده‌اى كه نامزد فرمانروائى بود ، انتخاب نمىشد ، بلكه گاه‌گاه انتخاب‌كنندگان خود در مورد يكى از شاهزادگان ديگر توافق مىكردند .
در سال 681 ه . ق . ارغون فرزند اباقاى متوفى ، كه از جانب پدر نامزد ايلخانى بود « 1 » ، انتخاب نشد ، بلكه احمد برادر اباقا را انتخاب كردند « 2 » . شايد عوامل مذهبى در اين ميان بىتأثير نبوده است . قوبيلاى نيز به طرز مشابه در سال 1259 م . توانست به منصب قاآنى برسد ، با آن‌كه منكو آشكارا اريق بوكا را براى جانشينى خود در نظر گرفته بود « 3 » .
جنگى طولانى در اين هنگام كشمكش‌ها را به نفع قوبيلاى پايان داد . در قوريلتاى 663 ه . ق . پس از مرگ هلاكو نيز شاهزادگان و بزرگان از آغاز مجلس انتخاب مصمم نبودند ، كه آيا دستور هلاكو را در مورد جانشينى پسرش اباقا اجراء كنند يا نه ؟
پيش از آن‌كه اباقا به محل قوريلتاى وارد شود ، يشموت برادر هلاكو براى رسيدن به مقام ايلخانى كوشش مىكرد . اما قوريلتاى در نتيجهء مساعى نصير الدين طوسى سرانجام اباقا را انتخاب كرد « 4 » .
وضع در سال 690 ه . ق . پس از مرگ ارغون ، يعنى موقعى كه سه تن داوطلب ايلخانى شده بودند ، بسيار دشوار بود - انتخاب‌كنندگان غازان پسر ايلخان متوفى را كه 21 ساله و شايد خيلى جوان بود ، ناديده گرفتند ( چون بر خلاف وضعى كه در هنگام انتخاب ابو سعيد با آن روبرو بودند ، يعنى انتخاب فرزند ايلخان متوفى تنها امكان نبود ) . در اين انتخاب سرعت ورود نامزدان ايلخانى به محل قوريلتاى بسيار مؤثر بوده است . گيخاتو كه در واقع اصلا موردنظر نبود ، چون پيش از نامزدان ديگر وارد قوريلتاى شد ، حضور او انتخاب‌كنندگان را واداشت ، كه به نفع وى رأى دهند « 5 » .
( 1 ) - ابن فوطى 416 . ( 2 ) - رشيد الدين / وين 227 چ ص ب ؛ وصاف / هامر ج 1 : 217 ؛ Bar Hebraeus 548 ؛ ابو الفرج 505 ص ب ؛ ميرخواند ج 5 : 97 ص ب ؛ خواندمير ج 3 : 37 . ( 3 ) - رشيد الدين / بلوشه ج 2 : 319 ، 350 ؛ Zyriak 487 ; Bar Hebraeus 514 ؛ ميرخواند ج 5 : 60 . ( 4 ) - Bar Hebraeus 521 ؛ ميرخواند ج 5 : 82 . ( 5 ) - رشيد الدين / وين 241 چ ؛ وصاف / بمبئى 259 ؛ Bar Hebraeus 577 ؛ مفضل ج 2 : 550 ؛ ميرخواند ج 5 : 108 ؛ خواندمير ج 3 : 46 .