تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٨
مسيحيت
مداراى مذهبى مغولان هنگام برخورد آنان با اجتماعات مسيحى در خاور نزديك بىاثر نبوده است . اين نوع برخوردها براى نخستين بار در سال‌هاى 1242 و 1244 م صورت گرفت ، يعنى هنگامى كه مغولان بر قفقاز و آسياى صغير دست يافتند . تكفور حاتم اول پادشاه ارمنستان صغرى به خاطر دشمنى ديرينه‌اش با سلاطين سلجوقى آسياى صغير به مغولان پيوست . برعكس ارامنهء قفقاز و گرجيان به اين سادگى تسليم نشدند .
اين ايستادگى را مىتوان معلول ابهامى دانست ، كه در رفتار سياسى و مذهبى مغولان موجود بود ، چه آنان با مسلمانان و مسيحيان به يك اندازه سختگيرى مىكردند ، به‌طوريكه در قفقاز گروه كثيرى از مسيحيان را اسير كردند « 1 » و تكفور حاتم در سال 1254 م . كه به قراقورم مسافرت كرد « 2 » ، ناگزير شد با پرداخت مبلغى هنگفت اين عده را آزاد كند . از سوى ديگر در مورد جمع‌آورى ماليات بسيار اعمال غرض مىشد و همكار ارغون به نام قرابغا در اين مورد بىتقصير نبوده است « 3 » . اين اجحافات موجب شد ، كه مسيحيان و مسلمانان مشتركا ، از جمله در سال 1243 م . در ملطيه به سردارى اسقف آنجا ، بر عليه مغولان شورش كنند « 4 » .
كيوك با علاقه‌اى كه به دين مسيح داشت ، خود را ناگزير به تغيير اين وضع مىديد . او حتى يك بار ايلچيكتاى را براى نظارت در كار حاكم قفقاز فرستاد و ايلچيكتاى آن‌چنان به نفع مسيحيان عمل كرد ، كه در مغرب‌زمين گمان مىرفت كه او خود مسيحى است « 5 » . از آن گذشته يك راهب شامى را كه سيمون ربّان اتا نام داشت ، و در دربار قاآن حذاقت خود را در معالجهء بيماران نشان داده بود « 6 » ، به همراهى سپاهيان مغول فرستاده شد . او بطرزى شگفت‌آور به پشتيبانى از هم‌كيشان خود برخاست ، و از هر نوع
( 1 ) - Zyriak 255 - 257 ; Bar Hebraeus 492 , 510 ( 2 ) - Vartan 293 ( 3 ) - Camcean / Klaproth 208 ( 4 ) - Bar Hebraeus 477 ( 5 ) - كاردينال Odo در نامه‌اش به لوئى نهم اينطور نوشته است : Rubruck / Risch 3 ; Pelliot , Papes c 34 ( 6 ) - Bar Hebraeus , Kirchg . II 761 ; Matthaeus Parisiensis VI 112 - 115