تاريخ مغول در ايران ( فارسى ) — الصفحة ٩٧

غازان

شايستگى آن را نداشتند ، كه بتوانند واقعا حقوقى را ، كه منصب قاآنى با خود بهمراه داشت ، مطالبه كنند . اين تجزيه‌طلبى در بيان القاب تازه براى قاآن و حذف عناوين مأنوس ، و مرسوم كردن تقويمى جديد ، كه از عصر ايلخانان شروع مىشد - به موازات تقويم اسلامى و تقويم مغولى - ظاهر گرديد . در اين تصميمات به خوبى ديده مىشود ، كه ايلخان جديد تا چه اندازه به نشان دادن بىنيازى خود از دربار قاآن علاقه‌مند بوده است « 1 » .

در اين هنگام غازان « 2 » ، با به كار بردن نيروى فراوان و يارى وزيران كاردان كوشيد ، تا اشتباهات گذشتگان را جبران كند . بديهى است وى هنگامى كه مانعى در راه رسيدن به هدف‌هايش مىديد ، حتى از جور و سنگدلى نيز روگردان نبود . بسيارى از دستورات وى را بايد به اوضاع خارق العاده‌اى كه به ارث برد ، و نيز به شرايط خاص زمانى و مكانى آنوقت نسبت داد . مع هذا نمىتوان با اين استدلال تمام كشتارهائى را ، كه غازان باعث آن شد ، توجيه كرد « 3 » - برعكس گيخاتو بىدل‌وجرأت ، كه از صدور فرمان قتل اغلب خوددارى مىكرد .

ايلخانى كه به وظيفه و مسؤليتش آگاه بود ، مىبايست بيش از هرچيز به ترميم خزانهء دولت بپردازد . غازان در اين مورد كوشيد ، كه با اصلاح وضع مسكوكات و مقياس‌ها ، رسيدگى به منابع مالياتى ، تجديدنظر در سازمان اخذ ماليات و محاسبات جديد ، در ميزان مالياتهاى دريافتى تغييرات كلى بدهد . شيوهء تحويل اسلحه به لشكريان كه كاملا منحط بود ، به شكل تازه‌اى درآمد ، و در ميزان و نحوهء پرداخت مواجب سپاهيان نظم تازه‌اى ايجاد گرديد . وى با واگذارى زمين‌هاى باير به امراء موجب افزايش

( 1 ) - Blochet , Introduction 232 ( 2 ) - دربارهء تاريخ سياسى دورهء فرمانروائى غازان ر ك : Howorth III 393 - 486 ; Hammer II 1 - 147 ; Ohsson IV 143 - 369 ؛ اقبال ج 1 307 - 259 ( 3 ) - به نظر Jahn 313 اين كار ضرورى بوده است ، اما من در اين مورد با او هم‌عقيده نيستم .