تاريخ طبرستان و رويان و مازندران ( فارسى ) — الصفحة ٠.١٣

پذشخوارگر ، فرشوادجر

رويان در سرزمين ديلم واقع بودند .

ظهير الدين مرعشى مىنويسد : « شاه غازى رستم ، سپاهيانى از گيل و ديلم و رويان و لاريجان و مازندران و كبود جامه و استراباد و قصران جمع كرد . » ( صفحهء 16 چاپ حاضر ) .

در قرن هفتم هجرى مقارن حملهء مغول ظاهرا نام طبرستان متروك و اسم مازندران جانشين آن شده كه از همان تاريخ نام مرسوم اين ايالت است .

بنا بقول ماركوارت

Marquart

در كتاب ايرانشهر ( برلين 1901 ) :

طبرستان كه به زبان پهلوى تپورستان و به يونانى تپيروى

Tapyroi

و تپوىروى -

Tapoyroi

آمده است . نويسندگان چينى در آثار خود آن را

Tho - pa - ssetan

يا

Tho - pa - sa - tan

نوشته‌اند .

تپورها مانند كاسپىها و ماردها ( آماردها ) يك ملت ماقبل آريايى بوده‌اند كه توسط مهاجران ايرانى به نقاط مرتفع كوهستان مزبور رانده شده و در قرنها پس از سكونت آرياها ، دين مزديسنى را پذيرفتند .

فرهاد اول آماردها را در منطقهء آمل شكست داد و به شهر خاراكس ( خار - خوار ) نزديك رى كوچانيد . ممكن است كه طبرستان اصلى جزء قلمرو حكومت گودرز اشكانى در هيركانى ( گرگان ) بوده باشد .

تنسر در نامهء خود ادعا مىكند كه در پايان فرمانروايى اشكانيان پتشخوارگر توأما با گيلان و ديلمان و رويان و دنباوند ( دماوند ) تحت فرمانروايى پادشاهى بنام جسنف شاه ( گشنسب شاه ) بوده است .

ابن اسفنديار مىنويسد كه : جسنف شاه فرمانبردار اردشير شد و آن شاهنشاه او را به شاهى آن ايالت ابقاء كرد . بازماندگان و اخلاف جسنف شاه همين سمت را در مازندران داشته‌اند ، تا اينكه قباد پسر فيروز پس از بار دوم كه به تخت نشست - مىكوشيد كه كوهستان طبرستان را بيشتر مطيع خود سازد و پسر مهتر خود كيوس را با لقب پتشخوارگر شاه فرمانرواى آن سرزمين كرد .