تاريخ طبرستان و رويان و مازندران ( فارسى ) — الصفحة ٠.١٠١

مقدّمة الكتاب بعون اللّه الملك الوهاب در فوايد علم تاريخ

مقدّمة الكتاب بعون اللّه الملك الوهاب در فوايد علم تاريخ

مقدّمة الكتاب بعون اللّه الملك الوهاب در فوايد علم تاريخ

بدان كه علم تاريخ ، علمى است مشتمل بر شناختن حالات گذشتگان اين جهان ، كه چون اهل بصيرت به نظر اعتبار بر مصداق : « فَاعْتَبِرُوا يا أُولِي الْأَبْصارِ » « 1 » نگاه كنند به دلايل عقلى كه : « فاعتبروا يا اولى الالباب » بدانند ، كه : احوال مردم حال را مآل كار بر همان منوال خواهد بود ، و غرض از آن مجرد قصّه‌خوانى و خوش - آمد طبع و هواى نفسانى نباشد ، و غرض كلى و مقصود اصلى بر آن باشد كه از داشتن آن فايدهء دين و دنيا به حاصل آرد ، كه : اگر مقصود از آن فايدهء دارين نبودى . خداى - تعالى عزّ شأنه - در كلام مجيد ذكر انبياء و اولياء - كه پادشاهان دين و دنيااند - نكردى ؛ و احوال كفره و فجره و فسقه را - كه خسر الدّنيا و الاخره‌اند - هم به استقصاء ياد نفرمودى .

چون از احوال جميع حكايت كرده است ، محقق گشت كه از دانستن احوال گذشتگان عالم ، فوايد دارين حاصل است كه قوله تعالى : أَ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً » « 2 » . و قال ايضا « أَ لَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ قَوْمِ إِبْراهِيمَ وَ أَصْحابِ مَدْيَنَ وَ الْمُؤْتَفِكاتِ » « 3 » و امثال اين در كلام ربّانى بسيار است كه مشعر است بر آن‌كه از وقوف بر احوال گذشتگان عالم فوايد دينى و دنياوى حاصل است . غرض كه گذشتگان اين جهان و سكّان اين زمان از پنج قسم خالى نيستند :

( 1 ) - قرآن كريم : سورهء 59 ( الحشر ) آيهء 2 مدنية . ( 2 ) - قرآن كريم : سورهء 30 ( الروم ) آيهء 9 مكية ، و سورهء 35 ( فاطر ) آيهء 44 مكية . ( 3 ) - قرآن كريم : سورهء 9 ( التوبة ) آيهء 71 مكية .