ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي ) — الصفحة ٧٤
عهدنامه ايران و انگليس
در ايران طرح قراردادى را با دربار ايران ريخت و در تثبيت و تسجيل آن كوشيد . اين قرارداد مىبايستى هرگونه خطرى را كه ممكن بود از طريق ايران متوجه هندوستان شود ، بر طرف سازد و بنابراين فتحعلى شاه مجبور بود كه روابط سياسى خود را با روسيه و افغانستان و دول اروپايى براساس جديدى قرار دهد كه با منافع سياسى و استعمارى انگليس موافق باشد و خطرى از آن روابط متوجه منافع مستعمراتى انگليس در هندوستان نگردد . خطرى كه از جانب روسيه متوجه‌ى انگليس بود با عقد قرارداد انگلستان بر طرف شد و به همين علت زمينه‌ى عهدنامه ايران و انگليس فراهم گرديد و اين دولت براى آنكه از جانب افغانستان كه يكى ديگر از معابر مهم سوق الجيشى هندوستان بود ، آسوده‌خاطر شود ، حاكميت ايران را بر آن ناحيه تصديق كرد و عهدنامه‌اى شامل 11 فصل نوشته شد . سر گور اوزلى آن را به لندن برد و به وسيله‌ى سفير جديد انگليس اليس
Ellis
« 1 » با اصلاحاتى كه در لندن به عمل آمده بود به ايران فرستاد و اين عهدنامه در 12 ذى الحجه 1229 هجرى ( مطابق با 25 نوامبر 1814 ميلادى ) در تهران به امضاء رسيد .
خلاصه تعهدات ايران در عهدنامهء مزبور از اين قرار بود :
1 - قبول حكميت نماينده‌ى انگليس در اختلافات سرحدى با روسيه و تعيين حدود .
2 - جلوگيرى از تهاجم و حمله‌ى قبايل افغانى و امراى بخارا و سمرقند و خوارزم به خاك هند و الزام امرا و خانان مزبور به دفاع از معابر افغانستان به هند ، در صورت حمله هريك از ارتش‌هاى اروپايى به اين منطقه .
3 - اجتناب از عقد قرارداد دوستى با هر دولت ثالثى كه دشمن انگليس باشد .
4 - دولت ايران به سپاه هيچ دولت ثالث اجازه عبور از خاك ايران به طرف هندوستان ندهد .
5 - از كشورهايى كه با انگليس روابط دوستى ندارند افسر و افراد نظامى براى تعليم سپاه ايران استخدام نكند .
خلاصه تعهدات انگليس در قبال ايران به قرار ذيل بود :
1 - سالى 000 / 150 ليره به شاه تأديه كند مشروط بر آنكه با نظارت نماينده‌ى انگليس در ايران فقط صرف نگهدارى سپاه دفاعى در سرحدات شمالى شود و مشروط بر آنكه ايران به هيچ‌وجه درصدد تهاجم و جنگ تهاجمى برنيايد .
2 - در امور داخلى افغانستان به هيچ‌وجه مداخله نكند .
3 - از كمك و معاونت با سركشان و شاهزادگانى كه عليه تاج‌وتخت پادشاه قاجار قيام
( 1 ) - جيمز موريه نماينده‌ى سابق سياسى انگلستان در ايران نيز با اليس به ايران آمد .