ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي ) — الصفحة ٣٢٠
وزارت دربار اعظم
خود را از انحراف و تعدى و ستمكارى باز مىداشتند . آغا محمد خان قاجار ، چنان كه گفته شد ، حاجى ابراهيم خان شيرازى كلانترى را در ازاى خيانتى كه به مخدوم خود لطفعلى خان زند روا داشت و در قبال خدمت گرانبهايى كه به خان قاجار كرد ، با لقب اعتماد الدوله به صدارت برگزيد و از اين زمان وزير منفرد عصر قاجار ، كه متكفل تمام امور ادارى و مالى كشور بود ، به صدراعظم مشهور گرديد و عنوان صدارت جاى وزارت را گرفت .
صدراعظم دوره‌ى قاجاريه ، تنها كسى بود كه حق داشت به حضور پادشاه برود و يا به شاه مستقيما نامه بنويسد و در امور كشور اظهارنظر كند . بنابراين مىتوان گفت كه سمت اصلى و حقيقى صدراعظم ، تا زمانى كه به تقليد از ممالك غرب هيئت وزيران در ايران تشكيل يافته ، وزارت دربار و تنها صدراعظم بوده است كه يا برحسب فطرت پاك و توانايى روحى و عرق مليت و حسن وطن‌دوستى خود مىتوانسته است قدرت سلطنت را در راه بهبود وضع مردم و اصلاح امور كشور به كار اندازد و يا بنابر بر خبث طينت و ناپاكى فطرت و يا بىجالى و سستى و اهمال خويش ، ميدان را براى اميال و هوس‌هاى سلطان مستبد متبوع خود ، خالى بگذارد و كشور را به نكبت و ادبار سوق دهد . قائم‌مقام و اميركبير نمونه‌هاى بارز دسته‌ى اول و حاجى ميرزا آغاسى و امين السلطان نمونه‌هاى مشخص دسته‌ى دوم بوده‌اند .
اينك نمونه‌اى از تشكيلات وزارت دربار اعظم در دوره‌ى ناصر الدين شاه ( سال 1300 ) :
وزير دربار اعظم و خزانه و گمرك . اين سمت در حدود سال 1300 قمرى با ميرزا على اصغر خان امين السلطان بوده است .
نايب كل وزارتخانه ( معاون ) .
اين وزارت شامل چند قسمت بوده است به شرح زير :
الف - وزارت دربار اعظم ، شامل :
1 - خلوت همايون
2 - صندوقخانه و رختدارخانه .
3 - اطباء به‌ويژه : ميرزا كاظم ملك الاطباء ، سيد رضا حكيم‌باشى نظام ، ميرزا حسينعلى شيخ الاطباء ، ميرزا على اكبر معتمد الاطباء ، دكتر تولوزان حكيم‌باشى ( پزشك فرانسوى شاه ) ، مسيو هيدنه داندانساز مخصوص شاه .
4 - فراشخانه‌ى خلوت همايونى .
5 - قهوه‌خانه مباركه ! !
6 - تفنگداران به‌ويژه .
7 - خواجه‌سرايان .