جامع التواريخ ( تاريخ افرنج و پايان قياصره ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٣١

مدخل

تاريخ مارتينوس اوپاوينسيس

Martinus Oppaviensis

كه به مارتينوس پولونوس

Polonus

نيز شهرت داشت ( 1178 * ) .

تاريخ لئون دورويتو

Leon d'orvieto

( 1314 + ) « 1 » .

و بالاخره تاريخ برنارد كوئيدونيس

Bernard Cuidonis

( 1321 * ) « 2 » .

در ميان اين كتب مخصوصا تأليف مارتينوس اوپاوينسيس كه در نيمهء دوم قرن سيزدهم نوشته شده ، بيش از همه شهرت داشته ، و در همان زمان تقريبا به همهء زبانهاى اروپايى ترجمه گرديده است . حال ببينيم علّت اين شهرت و محبوبيّت چه بوده است ؟

در نظر مورّخان اين كتاب بىارزش‌ترين كتاب نوع خود و مملو از مجعولات و قصص بىاساس مىباشد ، ولى شايد هم بخصوص به همين علّت و نيز به سبب سادگى سبك نگارش آن چنين مقام ممتازى را كسب كرده است .

از اين گذشته در آن زمان به اين كتاب تا حدّى مانند نوعى تاريخ رسمى پاپان و قياصره مىنگريسته‌اند ، چون كه مؤلّف آن ديرزمانى در دربار پاپ داراى مقامى شامخ و بلند بوده است « 3 » . با توجّه به اين تفاصيل ، اين حدس نزد من به وجود آمد كه شايد رشيد الدّين از اين كتاب استفاده كرده باشد ، و خوشبختانه پس از رسيدگى معلومم شد كه اين تصوّر باطل نبوده است .

اكنون به عقيدهء من قسمت اعظم تاريخ فرنگ رشيد الدّين اقتباسى است به صورت اختصار از كتاب مارتينوس يا از تاريخ ديگرى كه با آن قرابت

( 1 ) . Chronicon چاپ I . Lami در Deliciae eruditorum ، فلورانس ، 1737 ، در 2 مجلد . ( 2 ) . Histoire des Papes او كه در Specilegium Romanum ، ج 6 ، رم 1841 و قسمتى از آن در Le Liber Pontificalis چاپ L . Duchesne ، پاريس ، 92 - 1886 ، ج 2 ، ص 462 و بعد به چاپ رسيده است . ( 3 ) . چون روش مورّخان اروپا در قرون وسطى چنين بوده است كه مطالب خود را بدون ذكر مأخذ آزادانه از كتب ديگر اقتباس و حتى رونويس كنند ، تعيين دقيق مأخذ و منبع اصلى غيرممكن است ، و در اين مورد بايد مانند ما به نتايج كلّى بسنده كرد .