تحرير تاريخ وصاف ( فارسى ) — الصفحة ٣٦٦
لغت‌نامه
قسمات : ممكن است وجهى بوده كه مالك و يا امير و يا فرد تابع به هنگام اداى سوگند وفادارى و بيعت به سلطان مىپرداخته . يا مالياتى كه براى پاداش مقوّم محصول ( قسمدار ) به هنگام جمع‌آورى ماليات ارضى مأخوذ مىگرديده . ( كشاورزى . . . ج 2 ص 267 )
قلان : نوعى ماليات . هرگونه مالياتى كه براى نگاهدارى لشكريان اخذ مىشده مثل علوفه و تغار و غيره ( - قلانات ) مالياتى كه براى امراى خان صادرا و واردا مأخوذ مىشده .
معنى اصطلاح قلان دستخوش دگرگونى مىگشته و برحسب زمان و مكان به حقوق و مالياتهاى گوناگون اطلاق مىشده . ( كشاورزى . . . ج 2 ص 271 )
قميز : شير ترش‌شدهء اسب . ( جهانگشاى قزوينى ج 1 ص 165 ) قميز : شراب شير ماديان . ( تاريخ مغول اقبال ص 88 )
قورچى : سلاحدار .
قوريلتاى : مجلس مشاوره‌اى از همهء شاهزادگان مغول .
گورگاى : كوس . طبل .
مال : خراج . ماليات بطور كلى . وجوه مالياتى . هرگونه ماليات . بويژه ماليات ارضى .
متوجّهات : ماليات بطور كلى . وجوه همهء حقوق ديوانى . ( كشاورزى . . . ج 2 ص 261 )
محصّل : جمع‌آورى كنندهء ماليات .
محصّلانه : حقى كه به محصل ماليات مىداده‌اند .
مزارع : برزگر . كشاورز . كسى كه زمين خود را به‌ازاى سهمى از محصول و به موجب عقد مزارعه به ديگرى واگذار كند . ( مالك و زارع ص 786 )
مساحة : ماليات ارضى كه به مبلغ معينى به نقد و متناسب با مساحت زمين مزروع احتساب مىگرديده و نوسان مقدار محصول در آن تأثيرى نداشته . ( كشاورزى ج 2 ص 246 )
معامله : قرارداد مالياتى .
معافى : بخشودگى ماليات .
مقاسمه : مالياتى بود ارضى كه به صورت سهمى از محصول مأخوذ مىگرديد . و ميزان آن در مناطق و اراضى مختلف متفاوت بوده و به جنس دريافت مىشد . ( كشاورزى ج 2 ص 246 ) تشخيص مقدار ماليات ديوانى بوسيلهء تعيين سهم معينى از محصول .
مقاصّه : اهداى اراضى و اموال غير منقول به مالكين بزرگ بطور مشروط .