تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٧٥
سير ادبيات فارسى پس از استقرار دولتهاى ملى
سير ادبيات فارسى پس از استقرار دولتهاى ملى
سير ادبيات فارسى پس از استقرار دولتهاى ملى
دوران حيات يعقوب و برادرش عمرو ليث ، با جنگ و زدوخورد با مدعيان داخلى و خليفه بغداد سپرى شد ، به همين علت سران اين سلسله به خدمات فرهنگى توفيق نيافتند ولى از ميان اين خاندان « خلف بن احمد » به علم و ادب خدماتى كرد و در پرورش فضلا و حمايت از باب دانش سعى داشت و بديشان صلات عمده مىبخشيد ، چنان كه به ابو الفتح بستى در پاداش سه بيت ، سيصد دينار عطا كرد ، لاجرم ممدوح ادباى عصر گرديد و فضلا به حضرتش روى نهادند و با ادبيات ساير خويش نامش را بر صفحات تاريخ نگاشتند و باقى گذاشتند . از جمله ابو الفضل احمد بن الحسين بديع الزمان همدانى در مقامات خود مكرر از اين امير نام برده و نيز قصايدى در مدح وى سروده و به پاداش يكى از آنها هزار دينار يافته است .
يكى از خدمات علمى خلف بن احمد آنست كه وى جمعى از علماء را مأمور كرد تا بر قرآن تفسيرى نوشتند ، مشتمل بر كليه اقوال مفسرين و تأويلات و وجوه قراآت و علل و نحوهء تصريف با شواهد و امثال : و در مدت اين تأليف بيست هزار دينار صرف كرد . اين كتاب كه به قول ابو نصر عتبى اگر مىخواستند بنويسند ، تمام عمر يك نويسنده را اشغال مىكرد ، تا حدود سنه 548 در مدرسه صابونيه نيشابور موجود بود و ابو نصر مزبور آن را ديده و نيز ابو الشرف ناصح بن ظفر جرفادقانى مترجم تاريخ عتبى آن را در كتابخانهء آل خجند در اصفهان يافته و گويد صد مجلّد است « 1 » »
در عهد طاهريان و صفاريان تنى چند ، شعر گفتند ، ولى در دورهء آنان ادب فارسى پيشرفت مهم و شايانى نكرد .
با اين حال چون صفاريان ، نخستين قدم عملى را در راه احياء استقلال و آزادى ايران برداشتند ، و براى دست يافتن به اين آرزو با محمد بن طاهر ( آخرين امير ، از خاندان طاهريان ) و كليهء فئودالها و رجالى كه با خلفاى فاسد عباسى دست دوستى داده بودند ، به مبارزه برخاستند ، نامى جاويد از خود به يادگار گذاشتند . يعقوب ليث صفارى مرد شجاع و برگزيده اين خاندان ، به كليهء رجال و بزرگانى كه از او « عهد » و منشور و فرمان خليفه را
( 1 ) . مباحثى از تاريخ ادبيات ايران پيشين ، ص 8 .