تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩٨

نور الدين عبد الرحمن جامى

جامى در ابيات زير ارزش آزادى و استقلال فردى را به بهترين صورتى توصيف مىكند :

خاركشِ پيرى با دلق درشت * پشته خار همى برد به پُشت

لنگ‌لَنگان قدمى برمىداشت * هرقدم دانه شكرى مىكاشت

كاىِ فرازندهء اين چرخ بلند * وى نوازندهء دلهاى نژند « 1 »

. . . درِ دولت به رُخم بگشادى * تاج عزت به سرم بنهادى

. . . نوجوانى به جوانى مغرور * رَخشِ پندار همى راند ز دور

آمد آن شكر گزاريش به گوش * گفت : اى پير خرف گشته خموش

عمر در خاركشى باخته‌اى * عزت از خوارى نشناخته‌اى

پير گفتا كه چه عزت زين به ؟ * كه نيم بر دَرِ تو بالين نه

كاى فلان چاشت بده يا شامم * نانِ و آبى كه خورم و آشامم

شكر للّه ، كه مرا خوار نساخت * به خسى چون تو گرفتار نساخت

به رَهِ حرص شتابنده نكرد * بر درِ شاه و گدا بنده نكرد

ديگر از اشعار جالب و دلنشين جامى قطعه‌اى است كه به استقبال ابن يمين سروده ، و از آزادى و حيثيّت آدميان دفاع كرده است .

به دندان روى سندان بردريدن * به چشم از كوه و صحرا خاره

جامى مىگويد :

به دندان رخنه در فولاد كردن * به مژگان راه در خارا بريدن

به آتشدان فرورفتن نگونسار * به پلك ديده آتشپاره چيدن

به فرق سر نهادن صد شتر بار * ز مشرق جانب مغرب دويدن

به نزد جامى آسانتر نمايد * كه بار منّت دو نان كشيدن

*

حيف كه اين قوم گهر ناشناس * مهره‌كش سلك اميد و هراس

هرچه بر آن نام گهر بسته‌اند * مهره صفت بر دُم خر بسته‌اند

چند ز تار طمع و پودلاف * برقَدِ هر سفله شوى حله باف

چند نهى نام لئيمان كريم * چند كنى وصف سفيهان حكيم


( 1 ) . دلهاى نژند : دلهاى پريشان