تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩٥

نور الدين عبد الرحمن جامى

عالم تصوف در اين دوران مىدانند . » « 1 »

امير عليشير نوايى ، دانشمند معاصر او ، در وصف كمالات جامى ، چنين گفته است :

عاجز از تعداد اوصاف كمال اوست عقل * انجم گردون شمردن كى طريق اعور است

جامى به كثرت آثار و تصانيف مشهور است ، از آثار منظوم او يكى ديوان اشعار اوست كه شامل قصايد و غزليات و مراثى و ترجيع‌بند و تركيب‌بند و مثنويات و رباعيّات مىباشد .

بطوركلى ، جامى قصايد و غزلياتى عرفانى و دلنشين دارد و در آثار منظوم او نشانه‌هاى فراوانى كه حاكى از توجه شاعر به گويندگان سلف است ، به چشم مىخورد .

جامى در مثنويات خود ، نظامى را سرمشق قرار داد و در مقابل خمسه نظامى ، هفت اورنگ را سرود كه اسامى هريك از آنها به قرار زير است :

1 - سلسلة الذهب در مسائل فلسفى و دينى و عرفانى .

2 - سلامان و ابسال كه ماخوذ است از قصّه‌يى قديم ، و شيخ الرئيس ابو على سينا ، قبلا در تصنيف آن رنج برده است .

3 - تحفة الاحرار ، كه يك مثنوى دينى و عرفانى است ، بر وزن مخزن الاسرار نظامى .

4 - سبحة الابرار ، كه اين نيز در معانى دينى و عرفانى ، به نام سلطان حسين بايقرا به رشتهء نظم درآمده است .

5 - يوسف و زليخا ، كه معروفترين مثنوى جاميست ، در وزن خسرو و شيرين نظامى .

6 - ليلى و مجنون كه آن را نيز بر وزن ليلى و مجنون نظامى سروده است .

7 - خردنامه اسكندرى ، در وزن اسكندرنامه نظامى ؛ و اين اثر نيز حاوى تعاليم اخلاقى و اجتماعى است و ما بيتى چند از اين مثنوى را كه در تعليم و تربيت فرزندان سروده شده مىآوريم :

بيا اى جگرگوشه فرزند من * بنه گوش بر گوهر پند من

صدف‌وار بنشين دمى لب خموش * چو گوهرفشانى به من دار گوش

شنو پند و دانش به آن باركن * چو دانستى آنگه برو كار كُن

ز گوش ار نيفتد به دل نور هوش * چه سوراخ گوش و چه سوراخ موش

به دانش كه آن با كُنش يار نيست * به جز ناخردمند را كار نيست

بزرگان كه تعليم دين كرده‌اند * بِخُردان وصيت چنين كرده‌اند


( 1 ) . دكتر رضازادهء شفق ، تاريخ ادبيات ، از صفحه 344 تا 351 ( به اختصار ) و دايرة المعارف فارسى ، جلد اول ، صفحه 722 .