تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩٤

نور الدين عبد الرحمن جامى

نور الدين عبد الرحمن جامى

نور الدين عبد الرحمن جامى

جامى به سال 817 هجرى قمرى در يكى از دهات ولايت جام تولد يافت ، وى از مشهورترين شعراى پارسىگوى قرن نهم به شمار مىرود ؛ ظاهرا به سبب ارادتى كه به شيخ جام داشت ، تخلص جامى را برگزيده . در هرات و سمرقند به فراگرفتن علوم رسمى زمان مشغول شد و در عنفوان شباب با سران فرقهء « نقشبنديه » آشنا گرديد و به بزرگان آن فرقه چون سعد الدين محمد كاشمرى و ديگران دست ارادت داد و در طريق تصوف ، سير و سلوك نمود ، تا آنجا كه بعد از وفات سعد الدين كاشمرى ، كه خليفهء نقشبندى بود ، خلافت اين طريقت از طرف اصحاب ، به دو واگذار گرديد ، چون طبعى عارفانه داشت به مدح و ثناى ارباب قدرت چندان رغبتى نداشت ، مردم آن روزگار ، از خرد و بزرگ براى او احترامى تمام قائل بودند و در مجالس و محافل ، مقدمش را گرامى مىداشتند .

جامى در دوران حيات جز چند سفر كوتاه به حجاز ، بغداد ، دمشق و تبريز و چند نقطه ديگر ، بقيه عمر خويش را در هرات گذرانيد ، ظاهرا در سفر بغداد جمعى او را آزردند ، شاعر دل‌شكسته ، قصيده‌يى سرود كه مطلع آن اين است .

بگشاى ساقيا به لب شط سَرِ سبو * وز خاطرم كدورت بغداديان بشوى

بطورىكه دولتشاه در تذكرهء خود يادآور شده ، وى در اواخر عمر شاعرى را ترك گفت و به تحقيق در مسائل دينى ، همت گماشت در وصف حال خود گفت :

جامى دَمِ گفتگو فروبند دگر * دل ، شيفتهء خيال مَپسند دگر

در شعر مده عمر گرانمايه به باد * انگار سيه شد ورقى چند دگر

جامى ، قسمتى از دوران حكومت شاهرخ و تمام دورهء ابو القاسم بابر و ابو سعيد گوركان و بيشتر سلطنت سلطان حسين بايقرا را درك كرد و با امير عليشير نوايى كه خود وزير و سياستمدارى دانشمند بود ، معاصر و آشنا بود ؛ تا آنجا كه پس از وفات جامى ، وى كتاب خمسة المتحيّرين را به يادگار او ساخت .

سلطان حسين بايقرا ، خود ذوق ادبى داشت و اهل علم و ادب را حمايت مىكرد ، عده‌اى از صاحبنظران ، جامى را بزرگترين شاعر و اديب قرن نهم و آخرين شاعر بزرگ ،