تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٨٩

گزيده‌يى از اشعارِ اخلاقى او

خدائى كه بنياد هستيت داد * بروز الَست اندر افكند خست

گِلِ پيكرت را چهل بامداد * به دست خود از راه حكمت سرشت

قلم را بفرمود تا بر سرت * همه بودنيها يكايك نوشت

نزيبد كه گويد ترا روز حشر * كه اين كار خوبست و آن كار زشت

ندارد طمع رستن شاخ عود * هرآنكس كه بيخ شتر خار كشت

چو از خط فرمانش بيرون نيند * چه اصحاب مسجد چه اهل كنشت

خرد را شگفت آيد از عدل او * كه آن را دهد دوزخ ، اينرا بهشت ! « 1 »

ابن يمين در مقام مقايسهء مال با علم چنين مىگويد :

حالتِ مال و علم اگر خواهى * كه بدانى كه هريكى چونست

مال دارد چو « بَدر » روى به كاست * علم چون « ماهِ نو » در افزون است

در پيرامون ارزش هنر و ملكات فاضلهء اخلاقى ، اشعار فراوانى از ابن يمين به يادگار مانده كه نمونه‌اى از آن را ذكر مىكنيم :

هنر ببايد و مردى و مردمى و خرد * بزرگ‌زاده نه آنست كو دِرَم دارد

ز مال و جاه ندارد تمتّعى هرگز * كسى كه بازوى ظلم و سَرِ ستم دارد

خوشا كسى كه از او هيچ بد به كس نرسد * غلام همت آنم كه اين قَدَم دارد

و در ابيات زير به مقام و ارزش والاى آدميان اشاره مىكند :

مرد بايد كه هركجا باشد * عزت خويش را نگه دارد

خودپسندى و ابلَهى نكند * هرچه كِبر و منى است بگذارد

همه‌كس را ز خويش به داند * هيچ‌كس را حقير نشمارد

به‌نظر ابن يمين ، حتى دشمنان كوچك را نيز نبايد حقير و ناچيز پنداشت :

دُشمن خُرد را حقير مدار * خواه بيگانه گير و خواهى خويش

زانكه چون آفتاب مشهور است * آنچه گفتند زيركان زين پيش


( 1 ) . تاريخ ادبى ايران پيشين ، ص 299 به بعد .