تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٤٧

جهان‌بينى اوحدى

چند گويى ، كه باده غم بِبَرد ؟ * دين و دنيا نگر كه هم ببرد

مى چنان خور كه او مباح شود * نه كزو خانه مستراح شود

هرچه مستى كند حرامست آن * گر شرابست وگر طعامست آن

مستى مال و جاه و زور و جمال * هم حرامست و نيست هيچ حلال

به ضرورت نجس حلال بود * بىضرورت نفس و بال بود

آب زمزم گرت كند سرمست * رو بشوى از حلال بودن دست

. . . مى چو آتش بر آتشت ريزد * مى ندانى چه فتنه برخيزد ؟

. . . مكن اى نفس و كار خود درياب * روز شد برگشاى چشم از خواب

چند راضى شوى بخورد و بخفت * ترك اين بيخودى ببايد گفت

باده نوشندگان جام الَست * نشوند از شراب دنيا مست

ذوق پاكان ز خم و مستى نيست * جاه نيكان به كبر و هستى نيست

. . . گرچه اختر به اختيار تو شد * ورچه شير فلك شكار تو شد

تو به يكبارگى ز دست مشو * وز شراب غرور مست مشو

گاه مستى و گه خرابى تو * كس نداند كه از چه يا بى تو ؟

چون نكردى خرابى آبادان * بر خرابى چه مىشود شادان ؟

خيز و آباد كن مقامى نيك * تا برآرى به خير نامى نيك

چند راحت برى ز ملك كسان * راحتى هم به ملك خود برسان « 1 »

اوحدى مراغه‌اى مانند ناصر خسرو علوى به طبقات زحمتكش جامعه ، نظير كشاورزان و پيشه‌وران به ديدهء احترام مىنگرد و به تلاش مداوم آنان براى تامين معاش خلق ارج فراوان مىنهد . چنان كه گويد :

خُنك آن پيشه كار حاجتمند * به كم‌وبيش از اين جهان خرسند

گَشتهِ راضى به رِزق و روزى خويش * دست در كار كرده سر در پيش

چند سال از براى كار و هنر * خورده سيلى ز اوستاد و پدر

دل او دارد از امانت نور * دست او باشد از خيانت دور

شب شود سر بسوى خانه نهد * هرچه حق داد در ميانه نهد

در اشعار زير ، اوحدى ضمن تمجيد از طبقه وسيع كشاورزان ، از مظالم گوناگونى كه فئودالها و ماموران دولتى و انتظامى قرون وسطا به آنان روا مىداشته‌اند ، سخن مىگويد :

( 1 ) . همان كتاب ، ص 539 و 540 ( به اختصار ) .