تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٤٦

جهان‌بينى اوحدى

در منع شراب و بنگ و مستى گويد :

باده كم خور ، خرد به باد مَده * خويش را ياد ، او به ياد مده

هوش ، يار تو ، به ، كه بيهوشى * هوشيارى تو ، باده كم‌نوشى

مى به تونت « 1 » كشد سر از بستان * بنگ رويت كشد به گورستان

باده در خيك و بنگ در انبان * گرنه ديوانه‌اى مشو جُنبان

خيك و انبان به خوك و سگ بگذار * خوك گنديده و سَگِ مردار

مى سُرخت نمد به دوش كند * بَنگِ سبزت گليم‌پوش كند

دِل سياهى دهند و رُخ زردى * بهل اين سبز و سرخ اگر مردى

بنگت آن اشتها دهد به دروغ * كه چو ماءُ العسل بليسى دوغ

مىچنانت كند ، به نادانى * كه بز ماده را پَرى خوانى

. . . خوردن آب گرم و سبزهء خشك * خون بسوزاندت چو نافهء مشك

بهل آن آب را ، كه سَر گردى * مخور اين سبزه را كه خر گردى

تركشان كن ، كه دشمنان بدند * زانكه اين هردو دشمن خردند

بت‌پرستى ز مىپرستى به * مردن غافلان ز مستى به

جود نيكست و جود مستان بد * هوشيارى ز مست مستان بد

مست نادم شود به هشيارى * تو زِ مَستان طمع چه مىدارى ؟ « 2 »

در اشعار زير ، اوحدى ضمن برشمردن زيانهاى ميگسارى ، آداب مىخوردن را در حد اعتدال بيان مىكند :

خوردن باده گر شود ، ناچار * كوش تا نگذرد حريف از چار

خادمى چُست و صاحبى خوشخوى * ساقيى نغز و مطربى خوش‌گوى

تا زر و سيم و نقل دارى و مى * منه از جاى خويش بيرون پى

گر خورى مى به خانهء ديگران * بر حريفان مباش سرد و گران

چشم در شاهد حريف مَكُن * هزل با مردم شريف مكن

نقل كم خور ، كه مى خمار كند * نَقل كم كن كه سَرِفِكار كند

به قبول كسان ز جاى مَشو * عندليب سخن‌سراى مشو

وقت خوردن دو باده كمتر نوش * تا نبايد به دست رفتن و دوش

. . . خورش و مى چو درهم آميزى * خون خود را به خوان خود ريزى

( 1 ) . مقصود تون حمام و در اينجا مراد بدبختى و سيه‌روزى است . ( 2 ) . همان كتاب ص 538 .