تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٥٣٣

اوحدى مراغه‌اى

اى پدر ، خود پز اين سرشته تو * تو بهى باغبان كِشته تو

حارس بوستان ، در خانه * سر خر به كه پاى بيگانه

هم به علم خودش بده پندى * كه ندارى جزين پس افكندى

باغ‌بين ، را چه غم كه شاخ شكست * باغبان راست غُصّه‌اى گر هست

نقد خود را به دست كس مسپار * كه پشيمان شوى در آخرِ كار

طفل را نيست بهتر از دايه * كبك داند نهفتن خايه « 1 »

. . . گر نگه داشتيش گنج برى * ور نه زحمت كشى و رنج برى

كِشته تُست ، اگر گُلست از خار * كشته خويش را تو خوار مدار

. . . ساده رخ نزد ، آنكه خويشش نيست * شب چرا مىرود كه ريشش نيست

مرد بىريش و دختر خانه * نيستند از حساب ، بيگانه

بِشِنايش چه مىبرى چون بَط « 2 » * دانش آموزش و فصاحت و خط

كودك خويش را برهنه در آب * چه كنى پيش بنگيان خراب

گر تو دانسته‌اى بياموزش * ورنه ، بگذار و بد مكن روزش

. . . هركه او را درست باشد پس * نرود در قفاى كودك كس « 3 »

از اشعار بالا ، به‌خوبى محيط فاسد اجتماعى ايران در اواخر عهد مغول و انحطاط اخلاقى بعضى از مردم و خطراتى كه نوجوانان و نوآموزان را تهديد مىكرد آشكار مىشود .

اوحدى پيروزى و موفقيت را ، حاصل و نتيجهء سعى و تلاش آدميان مىداند و با صراحت مىگويد :

همه محرومى از نَجُستَنِ تست * بىبَرى از گَزاف رَستن تست

بندهء رنج باش و راحت بين * دفتر عشق خوان ، فصاحت‌بين

مَنِشان ديگ جُستجو از جوش * تا رگى هست در تنت ميكوش

تن به دود چراغ و بيخوابى * ننهادى ، هنر كجا يا بى ؟

در مقام و منزلت علم و ارزش اجتماعى آن مىگويد :

علم بالست مرغ جانت را * بر سپهر او برد روانت را

دل بىعلم چشم بىنور است * مرد نادان ز مردمى دور است

( 1 ) . خايه : تخم ( 2 ) . بط : مرغابى ( 3 ) . ديوان اوحدى ، پيشين ، ص 567 .