تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٣

حكيم نظامى گنجوى

و در ابيات زير ، شاعر راه و رسم سخنگويى و آداب معاشرت را مىآموزد :

با اينكه سخن به لطف آبست * كم گفتن هرسخن صوابست

آب ارچه همه زلال خيزد * از خوردن پُرملال خيزد

كم گوى و گزيده گوى چون دُر * تا ز اندك تو جهان شود پُر

لاف از سخن چو دُر توان زد * آن خِشت بود كه پر توان زد

يكدسته گُلِ دِماغ‌پرور * از خرمن صد گياه بهتر

گر باشد صد ستاره در پيش * تعظيم يك آفتاب از او بيش

و در مورد وظايف اخلاقى و اجتماعى مردم چنين مىگويد :

عمر به خوشنودى دلها گذار * تا ز تو خشنود شود كردگار

سايه خورشيد سواران طلب * رنج خود و راحت ياران طلب

دَرد ستانى كُن و درمان دهى * تات ، رسانند به فرماندهى

گرم شو از مهر و ز كين سرد باش * چون مه و خورشيد جوانمرد باش

هركه به نيكى عمل آغاز كرد * نيكى او روى به دو باز كرد

گنبد گردنده ز روى قياس * هست به نيكى و بدى حق‌شناس

مخزن الاسرار

هنر آموز كز هنرمندى * دَر گشايى كنى نه دربندى

هركه ز آموختن ندارد ننگ * دُر برآرد ز آب و لعل از سنگ

وانكه دانش نباشدش روزى * ننگ دارد ز دانش‌آموزى

اى بسا تيز طبع كاهل‌كوش * كه شد از كاهلى سفال‌فروش

وى بسا كوردل كه از تعليم * گشت قاضى القضات هفت اقليم

هفت‌پيكر

اى پسر هان و هان ترا گفتم * كه تو بيدار شو كه من خفتم

سكه بر نقش نيكنامى بند * كز بلندى رسى به چرخ بلند

حجتى جوى كز نكونامى * در تو آرد نكو سرانجامى

همنشينى كه نافه بوى بُوَد * خوبتر زانكه يافه‌گوى بود

عيب يك هم نشست باشد بس * كافكَنَد نام زشت بر صد كس