تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٦

ارزش علم و مقام عقل و استدلال

اگر داد و بيداد ، داور شوند * بود داد ترياق و بيداد سَم

به مردى و نيروى بازو مناز * كه نازش به علم است و فضل و كرم

اگر تُهمتَم كرد نادان چه باك * از آن پس كه كور است و گنگ و اصم

ارزش علم و مقام عقل و استدلال

ارزش علم و مقام عقل و استدلال

از مذهب خصم خويش بر رس * تا حق بشناسى از مزوّر

حجت نبود تو را كه گويى * من مومنم و جهود كافر

گويى كه صنوبرم و ليكن * زى خصم تو خارى او صنوبر

هشدار مدار خار كس را * مرغان همه را خبير بشمر

غره چه شدى به خنجر خويش * مرخصم تو را ده است خنجر

با خصم مگوى آنچه بر تو * معلوم نباشد و مقرر

*

گر خداوند قضا كرد كُنَه بر سر تو * پس گناه تو به قول خداوند تراست

خرد از هر خللى بست و زهر غم فَرَج است * خرد از بيم امان است و زهر درد شفاست

بيخرد گرچه رها باشد در بند بود * باخرد گرچه بود بسته چنان دانكه رهاست

حكمت آموز و كم‌آزار و نكو گوى و بدانك * روز حشر اينهمه را قيمت و بازار و بهاست

هركسى را زير اين چادر درون * خاطرجويانه راهى ديگر است

اينت گويد كردگار ما همه * چرخ و خاك و باد و آب و آذر است

وانت گويد كردگار نيك و بد * ايزد دادار و ديو ابتر است

نيست چيزى هيچ از اين گنبد برون * هرچه هست اينستكه يكسر ايدراست

كار يزدان صلح و نيكوئى و خير * كار ديوان جنگ و زشتى و شر است

*

گرگ است نيست مردم آنكس كه دادگر نيست * برتر ز داد ، از ايزد اندر جهان اثر نيست

بهتر ز بار حكمت بَر شاخِ نفس بَر نيست * خوشتر ز نفسِ دانا زى عاقلان شكر نيست

بگريز از آنكه فخرش جز اسب و سيم و زر نيست * ورچه سرا ندارد آن دان كه جز بقر نيست

بعضى گويند ناصر خسرو به روز حشر معتقد نبود و اين قطعه را از او مىدانند :

مردكى را به دشت گرگ دريد * زو بخوردند كركس و زاغان

اين يكى ريد بر سَرِ كهسار * وان ديگر ريد بر سر چاهان

اينچنين كس به حشر زنده شود * تيز بر ريش مردك نادان