تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٣٤

تعاليم اجتماعى ناصر خسرو

تعاليم اجتماعى ناصر خسرو

تعاليم اجتماعى ناصر خسرو

ز دانش زنده مانى جاودانى * ز نادانى نيابى زندگانى

جهالت ظلمت جان و جهانست * بَرِ اهل دل اين معنى عيانست

چو عهدى با كسى كردى بجا آر * كه ايمانست عهد ، از خويش مگذار

خرد بهتر بود از زر كه دارى * كه در زر ، كس نبيند هوشيارى

ترا پيرايه از دانش پديد است * كه باب خُلد را دانش كليد است

بزرگى جز به دانايى مپندار * كه نادان همچو خاكِ راه شد خوار

خردمند از تواضع مايه گيرد * بزرگى از كرم پيرايه گيرد

چو پيش جاهلى نعمت نهى تو * چو تيغى شد كه با ديوى دهى تو

نيابد مرد جاهل در جهان كام * ندارد بوى و لذت ميوهء خام

مكن باور سُخَنهاى شنيده * شنيده كى بود هرگز چو ديده

اگر با ديده‌اى ، ناديده مشنو * تو برهان خواه و بر تقليد مگرو

از كتاب روشنايىنامه

ناصر خسرو ، قرنها قبل از دكارت از عقل و استدلال سخن گفت و با تعبّد و تقليد به مبارزه برخاست :

چگوئى كاين روايت مىكند زان * زبير از خالد و خالد ز عُثمان

درى بر تو نخواهد زين گشودن * نه معنى خواهدت زين رخ نمودن

سراسر پر ز تمثال است تنزيل * تو زو تفسير خواندستى نه تاويل

صدف دارى تو گفتى ترك گوهر * عَرَض ديدى نكردى ياد جوهر

طلب كن اصل برهان و دلايل * كزو روشن شود رمز اوايل

نشايد شد باندك مايه راضى * كه دارى ياد ، قول اهل ماضى

تو كور و رَهنماىِ تو دليلست * چو باشد بىدليل اعمى ذليلست

دليلست حُجّتِ چون و چرا كن * نخست از مرتبه رخ سوى ما كن

سخن كم گوى و بس كن زين خرافات * مقامات اصل دارد نه مقالات

چنان دان گر هزاران سال گوئى * گهر هرگز نيابى تا نجوئى