تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٦

فريد الدّين عطار

كسى را مىداند كه دردى را دوا كند و در راه خدمت به خلق قدمى بردارد و الا صرف انجام مناسك حج و باديه پيمانى كافى نيست .

شيخ عطار در اسرارنامه براى بيدارى نسل جوان ، پايان كار عبرت‌آموز قماربازان را كه به تعبير و تشخيص او افلاس و ورشكستگى و كورى است نشان مىدهد :

درون ميكده ويرانه‌اى بود * كه رندان را مقامر خانه‌اى بود

گرفته هردو تن راه قمارى * ببرده سيم و زر هريك كنارى

جهود اندر قمار آمد به يك‌بار * كه تا در باخت آنچش بود دينار

سرايى داشت و باغى هردو در باخت * نماندش هيچ ، با افلاس در ساخت

چو شد دستش ز زر و سيم خالى * بشد يك « ديده » را در باخت حالى

چنان از هرچه بودش عور شد او * كه « چشمى » را بباخت و كور شد او . . .

ملاى رومى در مقام ادب و فروتنى در علوّ مقام او مىگويد :

من آن مولاى رومىام كه از نطقم شكر ريزد * و ليكن در سخن گفتن غلام شيخ عطارم

آنچه گفتم از حقيقت اى عزيز * آن شنيدستم هم از عطار نيز

عطار روح بود سنائى دو چشم او * ما از پى سنائى و عطار آمديم

هفت شهر عشق را عطار گشت * ما هنوزم در خم يك كوچه‌ايم

عطار شيخ ما و سنايى است پيشرو * ما از پى سنايى و عطار آمديم

و عبد الرحمن جامى در تاييد مقام والاى او گفته :

بوى مشكِ گفتهء عطار عالم را گرفت * خواجه ، مزكوم « 1 » است از آن ، منكر شود عطار را

تقريبا تمام شعراى صوفى مشرب به مقام والاى عطار و پيشقدمى او در اين راه اشاره كرده‌اند . شيخ محمود شبسترى كه خود از بزرگان مذهب عرفان است فرموده :

مرا از شاعرى خود عار نايد * كه در صد قرن چون عطار نايد

( 1 ) . به زكام مبتلا شده