تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٣

هزل و جد ، در نظر سنائى

گَر تو تاجى دهى ز احسانم * بِسَرِ تو ، كه تاج نستانم

حديقه

نمونه‌يى ديگر از اشعار انتقادى سنائى غزنوى ، عليه مبلّغين و واعظان عوام فريب و رياكار :

داعيانى « 1 » كه زادهء زَمَن‌اند * بيشتر در هواى خويشتن‌اند

همه رشوت خورند و قاعده خر * زير بارند ، خوار همچون خر

همه از راهِ « بندگى » بِدَرَند * چون خران سال و مه به خواب و خُورند

بو الفضولان « 2 » براى تمكين را * همه كاسه كجا نهم دين را

به جدل كوثر و ، به دل ابتر « 3 » * به سخن فربه و به دين لاغر

همه در علم سامرى « 4 » وارَند * از برون موسى از درون مارند

دانشت هست ، كاربستن كو ؟ * خنجرت هست ، صف شكستن كو ؟

علم دارى ، عمل نه ، دان كه خَرى * بار گوهر بَرى و خار خورى

. . . علم در دستِ اين رَمِه غوغا « 5 » * چون چراغ است پيش نابينا

كى ستاند حكيم فرزانه * داورى صرع را ، ز ديوانه

خِضر از غول ، چشم چون دارد * آنكه آن خضرى از درون دارد

صفت ابلهان چود ديگِ تُهى است * در درون هيچ از برون سِيَهى است

دل عامى چو ديدهء تار است * نيم بيدار و نيم بيمار است

ستم از مصلحت نداند عام * انتقام از ادب نداند خام

چَنگ و ناى است ، در صفت نادان * تنگ دل باشد و گشاده زبان

گر يكى ميهمان به خوان رسدش * كارد گوئى بر استخوان رسدش

هزل و جد ، در نظر سنائى

هزل و جد ، در نظر سنائى

سنائى غزنوى در حديقه از مقام و ارزش « هزل » و « جد » سخن مىگويد و به كار بردن اين دو را در موضع و جايگاه خود امرى مفيد و سودمند مىشمارد :

( 1 ) . دعوت‌كنندگان و مبلغين مذهبى ( 2 ) . ياوه‌گويان ( 3 ) . ناقص ( 4 ) . گمراه‌كننده ( 5 ) . مفسدان پرمدّعا