تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٣
مباحثى از اين كتاب اشاراتى به سازمان ادارى ايران در عهد سلجوقيان
مباحثى از اين كتاب اشاراتى به سازمان ادارى ايران در عهد سلجوقيان
مباحثى از اين كتاب اشاراتى به سازمان ادارى ايران در عهد سلجوقيان
فصل نهم : اندر مشرفان و كفاف ايشان : « كسى را كه بر وى اعتمادى تمام است او را اشراف « 1 » فرمايند تا آنچ به درگاه رود او مىداند و به وقتى كه خواهد و حاجت افتد مىنمايد و اين كس بايد كه از دست خويش به هر شهرى و ناحيتى نايبى فرستد سديد الراى و كوتاه‌دست كه آنچ رود از اندك و بسيار به علم ايشان باشد نه چنانك به سبب ايشان ، از مشاهره و مزد ، بارى با رعيت افتد و به تازگى رنجى به حاصل شود كه ايشان را آنچ به كار آيد از بيت المال بدهند تا ايشان به خيانت‌كردن و بر شوت ستدن محتاج نباشند و اين فايده كه از راستى كردن ايشان حاصل شود ده چندان و صد چندان مال باشد كه بديشان دهند بوقت خويش .
فصل دهم : اندر صاحب‌خبران و تدبيرهاء كار ملك كردن : واجبست پادشاه را از احوال رعيت و لشكر و دور و نزديك خويش پرسيدن و اندك و بسيار آنچ رود دانستن و اگرنه چنين كند ، عيب باشد و بر غفلت و ستم‌كارى حمل نهند و گويند فسادى و دست‌درازى كه در مملكت مىرود يا پادشاه مىداند يا نمىداند اگر مىداند و آن را تدارك و منع نمىكند ، آنست كه همچو ايشان ظالم است و به ظلم رضا داده است و اگر نمىداند پس غافلست و كم‌دان و اين هردو معنى نه نيكست ، لابد به صاحب بريد حاجت آيد و همه پادشاهان در جاهليت و اسلام ، به صاحب بريد خبر تازه داشته‌اند تا آنچ مىرفت از خير و شر از آن باخبر بودند چنانك اگر كسى توبرهء كاهى يا مرغى به ناحق بستدى از كسى به مسافت پانصد فرسنگ راه ، پادشاه را خبر بوده است و آنكس را مالش « 2 » فرموده است تا ديگران بدانسته‌اند كه پادشاه بيدار است و به همه‌جاى كار آگهان گماشته‌اند و ظالمان را دست ظلم كوتاه كرده و مردمان در امن‌اند و در سايه عدل به كسب معاش و عمارت مشغول باشند . ليكن اين كار نازكست « 3 » و با غايله ، بايد كه اين كار با دست و زبان و قلم كسانى باشد كه بر ايشان هيچ گمان بد نبود و به غرض خويش مشغول نباشند كه صلاح
( 1 ) . مراقبت ، نظارت و جاسوسى در امور كشور ( 2 ) . تنبيه و سياست Pounition ( 3 ) . ظريف و دشوار