تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٤

انعكاس اوضاع آشفتهء مردم آن دوران در آثار ادبى

هريكى در ولايت و ده خويش * كفش دزد و كُلَه ربا باشند

جمال الدين اصفهانى

بنگريد اين چرخ و استيلاى او * بنگريد اين دهر و اين ابناى او

مىدهد ملكى به كمتر جاهلى * هست با من جمله استقصاى « 1 » او

همچو تركان تنك‌چشم آمد فلك * زان بود بر جان من يغماى او

. . . هركه او را هست معنى كمترك * بيش بينم لاف ما و ماى او

رو بخر طبلى و بشكن اين قلم * نه عطارد رست و نه جوزاى او

جمال الدين اصفهانى

جمال الدين اصفهانى در اشعار زير مظالم و بيدادگريهاى حكام ، خواجگان و ديوانيان ستم‌پيشه را نسبت به توده مظلوم ، و ستمكش با استادى تمام تصوير مىكند :

دست دستِ تُست انا الحق ميزن اى خواجه و ليك * چون بپاى دارت آرد مرگ آنگه پاىدار

از تو مىگويند هرروزى دريغا ظلم دِى * وز تو مىگويند هر سالى عَفَى اللّه جورپار

ظلم صورت مىنبندد در قيامت ، ورنه من * گفتمى اينك قيامت نقد و دوزخ آشكار

آخر اندر عهد تو اين قاعدت شد مستمر * در مساجد زخم چوب و در مدارس گيرودار

دين چو راى تو ضعيف و ظلم چون دستت قوى * امن چون نانت عزيز و عدل چون عِرض تو خوار

جمله آن كن تا درين دَه روزه مُلك از بهر نام * صد هزاران لعنت از تو بازماند يادگار

گه زمال طفل ميزن لوت « 1 » هاى معتبر * گه ز سيم بيوه ميخر جامه‌هاى نامدار

هم شود زاهِ كسى خيل سپاهت ترت و مَرت * هم كند دود دلى اسب و سلاحت تارومار

( 1 ) . جهد و كوشش بسيار